zaterdag 18 maart 2017 - dS Weekblad
closefacebook gplus nextprevtwitter video

De machine achter de leugens

Zo word je rijk met fake news

Telkens als u klikt op fake news, wordt iemand anders daar een beetje rijker van. Tot 10.000 dollar per maand valt er te verdienen met het verspreiden van leugens. Een makkie is het ook, want de handleiding staat gewoon online. Google en Facebook, die pikken een graantje mee.

Voor Boris begon het met een BMW. Zijn ogen blonken toen hij hem zag staan op weg naar school. Niet meteen een model dat vaak door de straten van het Macedonische stadje reed.

De eigenaar bleek een kennis. Een kennis die niet meteen over een uitzonderlijk talent beschikte of een bovenmenselijke inspanning had geleverd. Hij had gewoon verzonnen nieuwsberichten gedeeld. Nieuwsgierigen vielen voor het virtuele lokaas en het geld vloeide binnen, op het ritme van een muisklik.

Boris was geen leek. Met zijn likes en commentaar op YouTube-filmpjes had hij als klikvee geld verdiend, maar rijk werd je daar niet van. Met die droomwagen in het achterhoofd begon hij websites te maken. Nadat hij in de zomer USAPolitics.co had gelanceerd, met fake news over de Amerikaanse verkiezingen, rolden de dollars binnen. Zijn twee pro-Trump-websites leverden in vier maanden tijd 16.000 dollar op. Een gemiddeld maandloon in Macedonië bedraagt 370 dollar. Hij stopte met school, echt werk was er toch niet.

Paris Wade en Ben Goldman, twee werkloze obers, durven amper zeggen hoeveel geld ze verdienen met rechtse praat, uit schrik dat vrienden om leningen zullen vragen

Boris is niet zijn echte naam. Het Amerikaanse magazine Wired tekende het verhaal anoniem op in Veles. De stad in het hart van Macedonië bleek een fabriek van vals nieuws in de strijd tussen Donald Trump en Hillary Clinton 6.000 kilometer verderop. Meer dan 140 websites bestookten de Amerikaanse kiezers op industriële schaal met leugens. De paus, Tom Hanks en Robert De Niro die – ‘shocking’ – Trump steunden? Bronnen binnen de FBI die – ‘breaking’ – bevestigden dat Clinton vervolgd zou worden in het e-mailschandaal? Heel wat populaire valse nieuwtjes op sites als WorldPoliticus.com, DonaldTrumpNews.co of NewYorkTimesPolitics.com waren made in Macedonia. Van de hand van tieners die het geen moer kon schelen wie de verkiezingen won en op zaterdagavond de champagne lieten vloeien in de discotheek om de hoek. Niet omdat ze dat lekker vonden, maar omdat het kon. De mosterd haalden ze uit alt-rightbronnen, die ze copy-pastend bewerkten. Hun Engels was niet goed genoeg om foutloze stukken op te stellen.

De goudzoekers zaten niet alleen in Macedonië. Van Tbilisi tot Toronto kwamen trollen tot dezelfde vaststelling. Berichten over Bernie Sanders waren commercieel gezien niet interessant. Het moest pro-Trump of anti-Clinton zijn om geld op te brengen.

Klikeconomie

Een van de populairste berichten op een Macedonische website, stelde Buzzfeed vast, was een uitspraak van Clinton uit 2013: ‘dat het een goede zaak zou zijn dat iemand als Trump zich kandidaat zou stellen, omdat een zakenman als hij niet omgekocht kan worden’. Clinton heeft dat nooit gezegd, toch lokte het bericht in amper een week tijd 480.000 likes, shares en reacties uit. De primeur van The New York Times dat Trump in 1995 zware verliezen aangaf bij de fiscus, moest het op hetzelfde moment met 175.000 clicks stellen. De tweet met een foto van de bus die ‘betaalde betogers vervoerde om tegen Trump de straat op te trekken na zijn overwinning’, werd 350.000 keer gedeeld op Facebook. De rechtzetting amper 3.500 keer, aldus The New York Times.

Ben Goldman. RR

Voor extreemrechtse ideologen was dat in de race naar het Witte Huis een zegen. Hun discours was winstgevender en vermenigvuldigde zichzelf.

De klikeconomie is niet nieuw. Ook kranten zijn online uit op geklik. Daarnaast spelen poezenfilmpjes en ‘negen redenen waarom je elke dag een avocado moet eten’, aangezet met uitroeptekens, drukletters of zinnetjes als ‘dit geloof je nooit’, op Facebook al jaren in op onze nieuwsgierigheid en verontwaardiging. Erg wetenschappelijk zijn de beweringen meestal niet. En wat deert het, dat doorklikken naar quizjes ‘waarvan bijna niemand alle vragen juist had’ of die voorspellen ‘welk land bij je past’? In het beste geval houden ze ons enkele minuten van ons werk af. In het slechtste geval registreren ze ook onze gegevens – wat erg lucratief is.

Van een andere orde zijn de theorieën van lobbygroepen dat kinderen autisme kunnen ontwikkelen door vaccins, bijvoorbeeld. Of de koppen die van Clinton een monster maakten en zo misschien wel kiezers beïnvloedden in een van de machtigste landen ter wereld. Dat er met elke klik ergens ter wereld een bankrekening gevoed wordt, daar staat amper iemand bij stil.

Zogezegd zou

De tweet met een foto van de bus die ‘betaalde betogers vervoerde om tegen Trump te protesteren’ werd 350.000 keer gedeeld. De rechtzetting amper 3.500 keer

Als fake news van alle tijden is, dan heeft de virtuele goudkoorts recentelijk toch grenzen overschreden. In het verleden lagen gedrukte roddels alleen aan de kassa. Een kostelijke affaire. Vandaag is de investering online een peulschil. Iedereen kan een handelaar in foute verhalen worden. Op het internet wemelt het van de handleidingen. ‘How to make big money online with fake news’, gidst geïnteresseerden stap voor stap. ‘Heb je ook al eens de schaamte gevoeld toen je een vals bericht deelde op Facebook waarvan je dacht dat het waar was? Ik ga je leren hoe je er duizenden dollars mee kan verdienen’, staat op 101geek.com. Een kerel die, afgaand op zijn foto, niet veel ouder is dan 20, raadt zijn lezers aan om het bij ongevaarlijke roddels te houden, het liefst over sterren. ‘Om geld te verdienen zijn de berichten beter niet waar, maar dat is geen probleem. Zet er gewoon “zogezegd” of “zou” bij en het is in orde.’

De sleutel om geld te verdienen met een website is Google Adsense, een soort advertentiemakelaar uit de koker van de internetgigant. Het is niet moeilijk om daarmee aan de slag te gaan, Google wil uiteindelijk zoveel mogelijk klanten. Met boeken als Adsense voor Dummies leer je de finesses van de software in de vingers te krijgen. Concreet komt het erop neer dat Google advertenties plaatst op jouw website, ruimte die de adverteerders eerst per opbod gekocht hebben. Dat proces is volledig geautomatiseerd. Het verklaart ook waarom je je eigen zoekgedrag vaak in advertenties ziet terugkomen.

Als iemand op je website op een advertentie klikt, dan levert dat jou en Google geld op. Om de inkomsten te verhogen kan je met het aantal advertenties spelen of ze in de tekst en niet ernaast plaatsen. Er zijn alternatieven voor Google Adsense, maar het blijft de software die het beste werkt en het meeste opbrengt. ‘Enige nadeel: Google is iets gevoeliger. Om te vermijden dat advertenties van je website gehaald worden, vermeld je best ergens dat het om fake news gaat, de kans is groot dat je lezers dat niet eens merken. Wat ook helpt: valse berichten afwisselen met echte. Achteraf kan je dan zeggen dat vergissen menselijk is.’

Trotse trol

Paul Horner. CNN

Aan The Washington Post vertelden millennials Paris Wade en Ben Goldman onlangs hoe ze te werk gingen om van hun website LibertyWritersNews.com een succes te maken. Een jaar geleden waren ze nog twee werkloze obers. Nu durven ze amper te zeggen hoeveel geld ze verdienen met rechtse praat, uit schrik dat vrienden en familie om leningen zullen vragen. Alleen al in de zomer: elke maand 10.000 tot 40.000 dollar. Elke dag dichter bij ‘election day’ werd hun site populairder.

Ook Wade en Goldman zijn geen ideologen. Ze zien zichzelf als business men. In een halfjaar tijd verdienden ze wat ze in twintig jaar in het restaurant bijeen hadden geschraapt. Een greep uit hun knipsels: ‘Trump Brought A Surprise Guest To His Rally Last Night That Made EVERYONE Cry Tears Of Joy!’ – deze week nog. En veel minder onschuldig: het nieuws van de man met psychologische problemen die in een Duits station voorbijgangers verwondde met een bijl. Op LibertyWritersNews.com werd dat ‘een aanslag door vier terroristen’.

Van Google Adsense alleen word je niet rijk. Ook Twitter en vooral Facebook zijn onvermijdelijke haltes. ‘Vijfennegentig procent van onze trafiek komt binnen via Facebook’, zegt Wade. Ze betalen elke maand 3.000 dollar aan het bedrijf van Mark Zuckerberg om hun pagina te promoten. ‘Sindsdien is onze trafiek verdubbeld.’

Jacquelyn Martin

De bekendste Amerikaanse leugenspuiter is Paul Horner. Een trotse trol ook, die naar eigen zeggen 10.000 dollar per maand verdient aan advertenties. Hij was het brein achter het bericht dat de Amish-gemeenschap Trump steunde. Eric Trump en de toenmalige campagneleider van zijn vader, Corey Lewandowski, deelden dat gretig. Het bericht dat president Obama na de shutdown door de overheid van plan was om geld uit eigen zak te geven aan een moslimmuseum in Mississippi, haalde Fox News. Dat het museum niet bestond, bleek een detail voor de nieuwszender. Toen hij op zijn website Nationalreport.net (‘America’s #1 independent news source’) onterecht onthulde dat hij Banksy was, leverde hem dat niet 10.000 dollar per maand maar per dag op.

Mens vs. machine

Horner klopt zichzelf op de borst dat hij Trump in Washington kreeg. Dat is niet zeker. Naar de impact van de stroom aan valse berichten wordt volop onderzoek gedaan. Volgens Buzzfeed hadden heel wat valse artikels op sociale media wel een groter bereik dan stukken van traditionele kranten. Het is ook niet duidelijk wie nu het grootste aandeel heeft in de leugen: de ideologen, het trollenleger van Vladimir Poetin, of gewone Amerikanen en Macedoniërs met dollartekens in de ogen?

Volgens Damian Tambini, professor aan de London School of Economics, is er alleszins een groot probleem. ‘Het nieuwe ecosysteem van de virtuele reclame heeft een nog directere band gesmeed tussen de weerklank van een artikel en de economische beloning ervoor.’ Degelijke journalistiek kost tijd en geld en is geen goudmijn. Fake news kan in enkele minuten geschreven en verspreid worden.

De druk op Facebook en Google neemt toe. De geldkraan moet dicht, vinden critici. Dan zal het een pak minder interessant worden om met vals nieuws aan de slag te gaan. De twee internetgiganten hebben al beloofd om het probleem aan te pakken, maar doen dat met lange tanden.

Facebook gaat in verschillende landen met factcheckers werken. Hoe effectief die aanpak is, zal moeten blijken. Algoritmes onderscheiden leugens moeilijk van de waarheid, ze vatten ook geen ironie. Het is dus handwerk, en de strijd van de mens tegen de machine is ongelijk. Overheden beginnen ongeduldig te worden, de Duitse op kop. Deze week nog pakte Berlijn uit met een wetsvoorstel waarin sociale media miljoenenboetes boven het hoofd hangen als ze haatberichten en leugens niet verwijderen.

Alternatief leger

‘Eerst zien en dan geloven’, zegt Nir Kshetri, expert cybermisdaad aan de University of North Carolina. ‘Wie geld heeft geroken, zal Facebook en Google altijd enkele stappen voor zijn. Die bedrijven moeten natuurlijk aan hun imago denken, en dus zeggen dat ze het probleem zullen aanpakken. Maar het is heel moeilijk uit te roeien. Zeker omdat de bedrijven er zelf gigantisch veel geld mee verdienen. Daarom denk ik dat we beter inzetten op campagnes die mensen bewustmaken van hoe één en ander economisch werkt. Jongeren moeten ook het verschil tussen echt en vals nieuws leren te onderscheiden.’

Ook Gillian Bolsover van Oxford University vindt dat de verantwoordelijkheid van de gebruiker groot is. ‘De vraag is ook niet alleen wie verantwoordelijk is voor de verspreiding van vals nieuws, maar wel waarom mensen in die bagger trappen.’ Dat heeft te maken met een groeiend wantrouwen tegenover traditionele media. Maar in de echokamers krijgen lezers online ook voortdurend nieuws voorgeschoteld dat hun ideeën versterkt. Google en Facebook weten wie we zijn, wat we denken, waarin we geloven, en dus krijgen we berichten op maat. Daar zullen we makkelijker op klikken en zo verhoogt de kans dat we ook reclame aanklikken. Onze aandacht trekken, is een wetenschap geworden. ‘Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij de individuele internetgebruiker. Want die valt voor de sappige koppen die de inkomsten genereren.’

En zoals dat altijd gaat: ook met de bestrijding van vals nieuws valt straks geld te verdienen. Technologiebedrijven werken volop aan software om het probleem aan te pakken.

In Zweden is een alternatief leger in stelling gebracht. De Facebookgroep #JagÄrHär (‘Ik ben hier’) wil haatdragende en racistische berichten bestrijden. Al 65.000 Zweden zijn lid en het project kreeg navolging in Duitsland als #IchBinHier. Vanaf het moment dat een bewust uitdagend bericht viraal gaat, beginnen honderden ‘soldaten’ genuanceerde en verzoenende reacties te tikken. Of zoals een van de oprichters stelt: waarom het podium aan de zure trollen laten?

Sport
  1. Greg Van Avermaet wil ook dit jaar een Tourrit winnen: “Er zijn enkele ritten die me moeten liggen”
  2. Pelic en Westerlo vinden akkoord: Bosniër wordt nieuwe coach van de Kemphanen
  3. Jermain Defoe zet handtekening bij Bournemouth
  4. Griekse Belg Viktor Klonaridis verlaat Lens en keert terug naar AEK Athene
  5. Valbuena tekent voor twee seizoenen bij Fenerbahçe
  6. Real Madrid zit volgende week samen met Cristiano Ronaldo over toekomst
  7. Match Belgian Lions tegen Europees kampioen Spanje in Vorst Nationaal wordt “basketfeest”
  8. Van Damme en Lamah stoten door in Amerikaans bekertoernooi
  9. Swansea trekt met doelman Mulder vijfde Nederlander aan
  10. Is de strijd om het groen al gestreden? Iedereen is bang van Peter Sagan (die het record van Zabel zoekt)
  11. Alison Van Uytvanck staat op één zege van hoofdtabel Wimbledon
  12. Bondscoach Belgian Lions is “verdomd jaloers” op succes van de Belgian Cats
  13. Komt Wimbledon in gevaar voor Andy Murray? Schot geeft opnieuw forfait voor oefenwedstrijd
  14. Ook Achab en Asemani grijpen naast medailles op WK taekwondo
  15. "Ferrari moet Fernando Alonso een contract geven"
  16. Bayern München ontvangt Leverkusen in opener nieuw seizoen Bundesliga
  17. Thierry Neuville is snelste in shakedown Rally van Polen
  18. Barcelona kondigt oefenmatch aan tegen Chapecoense
  19. Fabio Borini ruilt Sunderland voor AC Milan
  20. FBI onderzoekt toewijzing WK atletiek 2021 aan Eugene