zaterdag 4 maart 2017 - Biz
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

 Getty Images

Hoe Magritte Europa fossiel wilde houden

Ceci n’est pas un changement climatique

Europa leidde jarenlang de dans op het pad naar groene energie. Maar sinds kort lopen we achter op China en de VS. Zien we hier de hand van een surrealistisch schilder?

We schrijven 21 mei 2013. Aan de vooravond van de belangrijke Europese Raad waar de regeringsleiders zich buigen over het toekomstige energiebeleid, verzamelt een opvallend gezelschap zich in het Brusselse Magritte-museum, opgedragen aan de Belgische surrealistische schilder René Magritte. Op uitnodiging van Gérard Mestrallet, de Franse ceo van het toenmalige GDF-Suez, komt de fine fleur van de Europese energieproducenten samen. Onder hen het Duitse E.ON, de Spaanse reuzen Iberdrola en Gas Natural Fenosa, het Italiaans Eni en het Nederlandse GasTerra. De tien grootste energieconcerns zijn op dat moment samen goed voor de helft van Europa’s stroomproductie.

De boodschap van Mestrallet en co.: er raast een ‘perfecte storm’ boven het energielandschap waarin zelfs de reuzen worden meegezogen. Ze kunnen niet langer rendabel stroom voorzien. Het Europees energiebeleid rijdt zich te pletter. Als het niet van spoor verandert, dreigen er black-outs.

De doorn in het oog van de giganten is de royale steun voor hernieuwbare energie. Enkele jaren vroeger, in 2009, hebben de Europese leiders een richtlijn uitgetekend, de Renewable Energy Directive (REN), om in 2020 liefst 20 procent van de elektriciteit uit hernieuwbare energie te halen. Om die doelstelling waar te maken, worden overal in Europa subsidies voor groene energie uitgedeeld, zoals de groenestroomcertificaten in België. Groenestroomprojecten schieten als paddenstoelen uit de grond, versnipperen het landschap en zullen in de jaren die volgen steeds heter in de nek van de traditionele concerns ademen.

Terug naar de middeleeuwen

‘Windenergie krijgt geen steun en wordt beschouwd als een volwassen sector, blijkbaar is kern­energie dat niet’ Aviel Verbruggen Energiespecialist Universiteit Antwerpen

De Luxemburger Claude Turmes was in 2008 rapporteur voor het Europees Parlement en zette de richtlijn voor hernieuwbare energie mee in de steigers. Het groene Europarlementslid stelde woensdag zijn boek over de Europese energietransitie voor. Volgens hem verkeken Mestrallet en co. zich volledig op de grote omwenteling naar hernieuwbare energie. Grote investeringen in olie- en gascentrales in het begin van de jaren 2000 hadden een boemerangeffect toen de energievraag na de financiële crisis van 2008 plots kelderde en de Amerikaanse schaliegasrevolutie de prijzen voor steenkool naar bodemprijzen stuwde. Onrendabele centrales gingen onverbiddelijk dicht.

‘Het waren moeilijke tijden voor de traditionele energiereuzen’, zegt Turmes. ‘Voor de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog zakte het stroomverbruik op het oude continent, vooral omdat Brussel de kaart van energie-efficiëntie had getrokken. De taart werd niet alleen kleiner, door de opkomst van kleinere hernieuwbare-energie-initiatieven moest ze onder meer spelers verdeeld worden. Het beste voorbeeld is Duitsland, waar in 2007 nog 85 procent van de stroomproductie in handen was van E.ON, RWE, Vattenfall en EnBW. Ondertussen is meer dan de helft van de duurzame elektriciteit in handen van individuen.’

Met de Magritte-groep hoopten de mastodonten de schade te beperken. Ze lobbyden op het hoogste niveau, in de Raad van Europa en de Europese Commissie, om het Europese kader voor de energietransitie ‘te vernietigen’, aldus Turmes. ‘En ook op nationaal niveau trokken de grote spelers alle registers open om hernieuwbare energie in een kwaad daglicht te stellen. Kijk maar hoe Electrabel (dochter van Engie, het vroegere GDF-Suez, red.) van leer trok tegen de groenestroomcertificaten in België.’ Volgens Turmes katapulteerde de Magritte-groep het ‘verlichte’ energiebeleid in Europa terug naar de ‘middeleeuwen’. ‘Terwijl hernieuwbare energie net een grote kans voor Europa is.’

Informeel gezelschap

‘De Magritte-groep katapulteerde het verlichte energiebeleid in Europa terug naar de middeleeuwen’

Claude Turmes Groen Europarlementslid

Maar hoever reikt haar macht echt? De Magritte-groep is een informeel gezelschap en komt niet voor in het Europese transparantieregister, waar lobbygroepen zich moeten melden. Informeel betekent niet slecht georganiseerd. Documenten van de Commissie tonen hoe Gérard Mestrallet eurocommissarissen uitnodigt in naam van de Magritte-groep.

Na haar oprichting zocht de groep slechts enkele keren de schijnwerpers op. Steeds om op dezelfde nagel te kloppen: schroef de steun voor hernieuwbare energie terug. De sector is ‘volwassen’, ‘de kosten van de steun zijn te hoog voor de samenleving’ en ‘de subsidies verstoren de elektriciteitsmarkt’. Daardoor gaan ‘efficiënte elektriciteitscentrales over de kop, terwijl ze nodig zijn om de bevoorrading te verzekeren wanneer de zon niet schijnt of op windstille dagen’. De Magritte-groep wilde niet alleen subsidies voor hernieuwbare energie afbouwen, ze vroeg Europa ook steun voor oudere, vervuilende centrales.

Dat ‘alarmisme over de bevoorrading’ van de groep wordt op de korrel genomen door milieubewegingen. Volgens hen liet de Commissie-Barroso zich erdoor chanteren toen Europa zich niet wou vastpinnen op bindende klimaatbeloftes. Daarmee volgde Brussel een belangrijke eis van de Magritte-groep.

Dure kerncentrales

In april 2014 zette de Europese Commissie haar energiebeleid op een verkeerd spoor, zegt Aviel Verbruggen, hoogleraar energie- en milieueconomie aan de Universiteit Antwerpen. Op vraag van de energieconcerns – niet toevallig luidt de Magritte-groep enkele weken ervoor nog eens de alarmbel – komt Europa met nieuwe regels voor staatssteun aan milieu- en energieprojecten. Daarmee blokkeert de Europese Commissie het succesvolle Duitse model voor hernieuwbare-technologie-ontwikkeling, dat meer bottom-up is, aldus Verbruggen. Onder het mom van een Europese eenheidsmarkt, en om het speelveld gelijk te trekken, koos Europa voor publieke aanbestedingen, waarbij stroom tegen een voorafbepaalde prijs wordt geleverd. Volgens Verbruggen werd de snelle groei van duurzame energie zo afgebroken en zagen achterhaalde technieken hun levensduur verlengd.

Datzelfde jaar, net voor de Commissie-Juncker de fakkel zou overnemen, geeft de toenmalige EU-commissaris voor Mededinging, Joaquín Almunia, het Verenigd Koninkrijk nog snel de toelating om voor de bouw van zijn nieuwe kerncentrale Hinkley Point C een minimumprijs van 11,5 cent per kWh te garanderen. Terwijl de kostprijzen voor zonnestroom ondertussen onder de 10 cent waren gezakt, met zicht op 2 à 4 cent per kWh.

Zon en wind zijn volwassen sectoren volgens de Magritte-groep. ‘Maar blijkbaar is kernenergie na 60 jaar overheidssteun nog steeds niet volwassen’, spot Verbruggen. Ook binnen de Commissie klinkt onbegrip voor die beslissing. ‘Kernenergie is de duurste energie, de ondersteuning is veel te hoog’, zegt een hooggeplaatste ambtenaar. ‘Maar de eerste steen is nog niet gelegd.’ Het Franse EDF, dat geen deel uitmaakt van de Magritte-groep, en het Chinese staatsbedrijf CGN zouden de bouw voor zich nemen.

Gevangen in het verleden

Ondanks het geslaagde lobbywerk komen er plots scheuren in de slagorde van de Magritte-groep wanneer het Zweedse semi-staatsbedrijf Vattenfall zich terugtrekt. De perceptie dat de Magritte-groep ‘gevangen zit in het verleden’, heeft hen daartoe overtuigd, zei Sabine Froning, directeur Europa, in 2014 in de Financial Times. Vooral de steun voor capaciteitsmarkten zit Vattenfall dwars. Daarbij worden fossiele centrales gesubsidieerd om reservecapaciteit ter beschikking te houden – niet voor het produceren van elektriciteit. ‘Wij geloven niet dat ze een goeie oplossing zijn’, aldus Froning.

De geesten rijpen bij de grote energiespelers, geeft ook Claude Turmes toe. ‘Ze begrijpen dat ze nu op de kar moeten springen of anders het lot van Kodak zullen ondergaan.’ Zo verandert ook het Duitse E.ON het geweer van schouder en trekt zich terug uit de Magritte-groep. De energiereus heeft zijn ‘slechte energieproductie’ – uit steenkool en kerncentrales – afgesplitst en zet hard in op hernieuwbare energie.

‘We moeten daar niet naïef in zijn’, zegt Ivo Belet. ‘Die grote bedrijven handelen in eigenbelang. Maar ze zien ook dat ze de decentralisatie van de stroomproductie niet kunnen tegenhouden.’ Belet zetelt als Europees Parlementslid voor de EVP in de werkgroep klimaat, die zich onder meer over de handel in emissierechten (ETS) buigt. Ook hij kreeg al vertegenwoordigers van de Magritte-groep over de vloer. ‘Maar de samenwerking was positief. De grote energiebedrijven lobbyen zelfs actief om een hogere prijs op de uitstoot van koolstof te zetten.’ Omdat er te veel emissierechten in omloop zijn, kelderde de prijs. Met als resultaat dat vervuilen te goedkoop werd en Europese bedrijven onvoldoende werden aangezet om ‘schoner’ te produceren.

Voor Wendel Trio, directeur van Climate Action Network Europe, is het duidelijk: Europa is te ver doorgeschoten in marktdenken als het op klimaatbeleid aankomt. En dat is niet zonder gevolg: volgens Bloomberg daalde de investering in hernieuwbare energie in 2015 met 21 procent. ‘De EU was marktleider, maar is voorbijgestoken door China en de Verenigde Staten. Dat verzwakt onze positie op het wereldtoneel. Als we de ambitieuze doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs willen halen, moeten we dringend een tandje bij zetten.’

Buitenland
  1. EU beslist in november over nieuwe gaststeden voor agentschappen uit VK
  2. ‘Eerlijke afspraak’ van May voor Europese burgers na de Brexit
  3. ‘Vluchtelingen krijgen in Oeganda kans hun leven opnieuw op te bouwen’
  4. Wetsvoorstel om terroristen niet meer te bewapenen stuit op apathie in Amerikaans Congres
  5. Europese Unie verlengt sancties tegen Rusland
  6. ‘Sociale media moeten content die oproept tot terreur automatisch verwijderen’
  7. Michel bepleit politieke dialoog op hoog niveau met Rusland
  8. Nieuwe Trumpcare voorgesteld: ‘Wolf in schapenvacht’
  9. Trump: ‘Ik heb geen opnames van Comey’
  10. Premier Michel droomt niet van stopzetting Brexit
  11. Macron werkt aan antiterreurwet die noodtoestand mogelijk permanent maakt
  12. Demonstraties verstoren oogst Darjeeling-thee
  13. 'Gevechtswacht op post'
  14. Video Is de Dode Zee uitgedroogd binnen 100 jaar?
  15. ‘IS-leider zo goed als zeker dood’
  16. 250 miljoen mensen gebruiken illegale drugs
  17. Teruggekeerde jihadisten komen in internationaal register
  18. Video Tusk drukt hoop voor Brexit uit in woorden van John Lennon
  19. Proces Kasteelmoord stilgelegd na lek over afluisteren verdachte
  20. Video ‘Vernieling moskee toont aan dat IS verslagen is’
Sport
  1. Mohamed Salah ruilt AS Roma voor Liverpool
  2. Duitsland en Chili delen de punten op Confederations Cup
  3. Red Panthers gaan strijdend onderuit tegen Australië in World League hockey
  4. Nicklas Pedersen keert terug naar KV Mechelen
  5. Ben Hermans boos na BK tijdrijden: “Dit vind ik niet kunnen”
  6. Video Foutje van Ryan, maar... videoref bezorgt Australiërs toch puntje tegen Kameroen van Broos
  7. “Zielsgelukkige” Lampaert snelt overtuigend naar eerste Belgische titel tijdrijden, Campenaerts maakt slipper
  8. Video Club Brugge rondt transfer van Vanlerberghe af: “Wil snel minuten maken”
  9. GP Le Samyn vindt in 2018 op dinsdag plaats
  10. Baptiste Guillaume ruilt Lille voor Angers
  11. Video Boli Bolingoli verlaat Club Brugge voor Rapid Wenen
  12. LottoNL-Jumbo: “We trekken met 9 rittenkapers naar Tour”
  13. Stoffel Vandoorne en Fernando Alonso krijgen gridpenalty voor GP van Azerbeidzjan
  14. Mertens sneuvelt in de kwartfinales van het dubbelspel WTA Mallorca
  15. Zanevska stoot door naar kwartfinales ITF Ilkley
  16. Hermien Peters pakt met zege A-finaleticket op EK kajak U23
  17. Glunderende Meesseman na historische zege: “België verdient plaats in halve finales en op WK”
  18. David Boucher verovert Belgische titel tijdrijden bij elite zonder contract
  19. Ann-Sophie Duyck ziet af, maar is opnieuw de best Belgische tijdrijdster: “Asfalt smolt door de warmte”
  20. Video STVV stelt nieuwe coach voor: “Nog versterkingen nodig om attractief voetbal te brengen”