Nijntje-bedenker Dick Bruna is overleden
Foto: Belga
Nijntje-tekenaar Dick Bruna is donderdag op 89-jarige leeftijd overleden. Dat maakte zijn uitgever bekend. Bruna verwierf wereldfaam met Nijntje, de hoofdpersoon van een serie kinderprentenboeken over een konijntje.

Volgens Toon Horsten, stripkenner en uitgever bij De Standaard Uitgeverij, is het overlijden van de Nederlandse tekenaar Dick Bruna 'een groot verlies' voor de grafisch kunst en kinderboekenwereld: 'Bruna was de wereldkampioen van de doorgedreven stillering. Hij kon als geen ander zaken tot hun complete essentie herleiden op een manier die voor kinderen heel leesbaar was.' Horsten vertelt dat precies daarin het genie van Bruna lag: 'Met een paar lijnen en wat kleur kon hij een hele wereld creëren.'

Wit konijntje
Bruna, geboren op 23 augustus 1927, overleed donderdag thuis in zijn slaap in zijn geboorteplaats Utrecht. Hij laat zijn vrouw, drie kinderen en zes kleinkinderen na. Bruna publiceerde al enkele jaren geen nieuwe verhalen meer en stopte op zijn 86ste met kinderboeken over het witte konijntje. De schrijver en illustrator verkocht tientallen miljoenen exemplaren van Nijntje, van zijn woonplaats Utrecht tot Japan, het land waar het konijntje allicht de hevigste fanbase heeft. 

De Nederlandse premier Mark Rutte noemt Bruna vrijdag 'een groot man en een groot kunstenaar'. Nijntje is volgens Rutte 'absoluut' Nederlands cultuurgoed: 'Zoveel jonge mensen hebben hiernaar gekeken en hiervan genoten.''

Rijkste schrijver van Nederland 
De Nijntje-reeks werd vertaald in meer dan 50 talen, waaronder het Latijn en Chinees. Het schattige konijntje maakte van Bruna, de zoon van uitgever A.W. Bruna, de rijkste schrijver van Nederland. Volgens zijn uitgever schreef en illustreerde Bruna 124 prentenboeken, bedacht figuurtjes als Snuffie, Boris en Barbara Beer en Betje Big en ontwierp hiernaast vele affiches en omslagen voor de Zwarte Beertjes pocketboeken. 

Het imperium rond het konijntje Nijntje, of ‘Miffy’ zoals ze in het buitenland heet, is zo groot en breed uitgebouwd, dat Nijntje overal opduikt. Het meisjeskonijn, waarvan in 1955 het eerste boekje verscheen, heeft een eigen museum in Utrecht, een bioscoopfilm, een animatiereeks, en zelfs een skioord in Japan. 

Eenvoud
Nijntje slaagde erin om generaties en culturen te overbruggen door de eenvoud van het figuurtje. Een paar vloeiende lijnen, een kruisje en twee stippen: meer had Bruna niet nodig om de wereld te veroveren. Voor de strakke lijnen en primaire kleuren van Nijntje liet Bruna zich beïnvloeden door de kunstenaars van De Stijl zoals Mondriaan.

Maar zijn belangrijkste inspiratiebron was de Fransman Henri Matisse. De elementaire vormen die de fauvist aan het einde van zijn leven – toen schilderen te zwaar werd – uit papier knipte, vond hij ‘mooier dan alle prachtige schilderijen die hij heeft gemaakt’. ‘Ik heb dat ook met Nijntje geprobeerd: de lijnen simpel en de kleuren simpel’, zo zei hij in de BBC-documentaire Modern Masters: Henri Matisse.

De verhalen van Nijntje zijn bovendien in lijn met de tekenstijl: herkenbaar, eerlijk, helder, rechttoe-rechtaan. Ook vandaag blijft Nijntje nawerken. ‘Alle hedendaagse tekenaars zijn opgegroeid met Nijntje, onbewust neem je zijn erfenis mee. Zijn werk blijft nog altijd overeind’, zegt de Vlaamse illustrator en grafisch vormgever Pieter Gaudesaboos. ‘Van Bruna leerde ik vooral dat je met weinig veel kan doen. Hij slaagde erin om een hele wereld op te roepen met één contourlijn.’

Klonen
Met het succes kwamen ook de klonen. Zo was de poes Hello Kitty, die in 1974 in Japan het licht zag, volgens Bruna een kopie van zijn Nijntje. Toen Sanrio, de Japanse eigenaar van Hello Kitty, in 2010 ook nog eens het erg op Nijntje gelijkende konijntje Cathy op de markt bracht, kwam het tot een rechtszaak. De rechter gaf Mercis gelijk. Sanrio ging in hoger beroep. De tsunami in Japan in 2011 bracht beide partijen bijeen. Na een minnelijke schikking, waarbij Mercis aan Sanrio voorstelde om samen 150.000 euro te storten voor de slachtoffers van de tsunami, verdween Cathy van de radar.

Dichter bij huis was er Musti, waarvan Bruna vond dat ze verdacht veel op zijn konijn leek. Bedenker Ray Goossens heeft de beschuldigingen van plagiaat altijd ontkend: volgens hem was Musti er al voor Nijntje.

Toen het Vlaamse tijdschrift Deng in 2005 Nijntje op een satirische cover afbeeldde als een cocaïneverslaafde met de titel ‘Iedereen zijn lijntje’, trok Mercis naar de rechter omdat de auteursrechten op Nijntje geschonden zouden zijn. De rechter volgde Bruna en Mercis, en het blad moest alle exemplaren uit de winkelrekken halen.

Geliefkoosd figuurtje
Via klonen en persiflages krijgt Nijntje hoe dan ook een tweede leven. ‘Omdat Nijntje zo onschuldig is, is het nu eenmaal een geliefkoosd figuurtje om te parodiëren’, zegt Pieter De Poortere, die volgens kenners met zijn stripreeks Boerke ‘een Nijntje op speed’ maakte. ‘Als student had ik een schunnige postkaart van Nijntje, nu lees ik aan mijn kinderen voor uit de originele boeken.’