Guantánamo: vloek voor Obama, zegen voor Trump?
Gevangenen in de gevangenis van Guantánamo. Foto: AP

Op de vijftiende verjaardag van Guantánamo Bay roept Amnesty president Barack Obama op om de gevangenis alsnog te sluiten. Obama beloofde acht jaar geleden al om dat te doen, maar onder zijn opvolger Donald Trump zou ‘Gitmo’ wel eens aan een tweede leven kunnen beginnen.

‘De voorbije acht jaar hebben we marteling gestopt en werkten we eraan om Gitmo te sluiten.’ Guantánamo werd heel kort vermeld in de afscheidsspeech van Barack Obama, maar voor de president betekent het waarschijnlijk één van de grootste teleurstellingen uit zijn ambtstermijn.

Al in het eerste jaar van zijn presidentschap beloofde Obama om de gevangenis van Guantánamo Bay in Cuba te sluiten. De deadline in het uitvoeringsbesluit - 22 januari 2010 - werd echter niet gehaald en ook bij Obama’s aftreden is Gitmo, zoals de gevangenis naar de afkorting GTMO wordt genoemd, nog steeds operationeel. Vooral het Congres verzette zich tegen Obama’s plannen om de Guantánamo-gevangenen naar de VS over te plaatsen.

Amnesty: ‘Niet te laat om beloftes na te komen’

Obama slaagde er wel in het aantal gevangenen met zo’n 75 procent terug te brengen naar 55, waarvan er 19 op de lijst staan om vrijgelaten te worden. 45 van die 55 gevangenen hebben echter nooit enige vorm van aanklacht of proces gekregen, benadrukt mensenrechtenorganisatie Amnesty International. De overige tien gevangenen worden of werden vervolgd voor militaire rechtbanken waar de internationale standaarden over eerlijke rechtsgang niet gelden.

Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen, roept Obama op om alsnog zijn belofte na te komen. ‘De gevangenis kan bij de machtsoverdracht aan Trump wel degelijk leeg zijn. Een oplossing binnen de krijtlijnen van het internationaal recht is mogelijk. Ofwel moeten gevangenen vrijgelaten worden, ofwel moeten ze een eerlijk proces krijgen.’

‘Het is overduidelijk dat president Obama Guantánamo niet in handen van Trump mag overlaten’, verwoordt De Graeve de vrees voor de plannen die de president-elect heeft met de gevangenis.

Trump: ‘Amerikaanse IS-strijders naar Guantánamo’

Die vrees lijkt niet onterecht. Tijdens zijn campagne verklaarde Trump meermaals Gitmo open te willen houden. ‘We gaan die gevangenis volladen met slechterikken’, klonk het, en ‘Amerikanen die vechten voor Islamitische Staat kunnen in Guantánamo wat gaan uitrusten’.

Dat kan uiteraard als verkiezingspraat afgedaan worden, en Amerikanen naar Guantánamo sturen lijkt juridisch moeilijk haalbaar. Noch Bush noch Obama stuurden trouwens ooit mensen vanuit de VS naar de gevangenis. Toch doet de samenstelling van Team Trump vermoeden dat de president-elect nog plannen heeft met Gitmo.

Gisteren nog liet Jeff Sessions, als openbaar aanklager verantwoordelijk voor het gevangeniswezen, bij zijn hoorzitting voor de Senaat weten dat het mogelijk blijft om terroristen naar Guantánamo te sturen. ‘De gevangenis werd daarvoor gemaakt en we investeerden er veel geld in. Het is een veilige plaats om gevangenen in onder te brengen.’

Ook de nieuwe baas van de CIA, Mike Pompeo, lijkt er geen voorstander van de gevangenis snel te sluiten. De buitenlandse inlichtingendienst is nauw betrokken bij Guantánamo. In het verleden riep Pompeo militaire officieren zelfs op om bevelen van president Obama om gevangenen over te brengen naar de VS, te negeren. ‘Eens die gevangenen op Amerikaanse bodem landen, zal elke progressieve advocaat een petitie starten om hen dezelfde rechten te geven als Amerikaanse burgers.’