Met een speech waar hij naar verluidt maanden aan gewerkt had, nam Barack Obama dinsdagavond in Chicago afscheid van het Amerikaanse presidentschap. Hij bracht een veelal positieve en dankbare boodschap.

Barack Obama bewees de afgelopen acht jaar talloze keren dat hij bijzonder eloquent is. Dinsdagavond kon hij nog een laatste keer schitteren als president, met zijn officiële afscheidsspeech in Chicago. Enkele dagen geleden zwaaide Michelle Obama in het Witte Huis al af als First Lady.

Officieel afscheid nemen is een traditie die begon bij de allereerste Amerikaanse president, maar Obama is pas de tiende die dat met een publieke speech doet - in een verder verleden was een neergepend afscheid eerder gebruikelijk. Volgens medewerkers van de president had Obama maanden aan zijn afscheidsspeech gewerkt, dus de verwachtingen waren hooggespannen. Dat hij hem zou houden in Chicago was overigens geen toeval. Daar hield de man immers zijn presidentiële overwinningsspeeches in 2008 en 2012. 

Het 'voorprogramma' in de aanloop naar de speech werd opgeleukt door onder meer Eddie Vedder van Pearl Jam. Rond 20 uur plaatselijke tijd (3 uur 's nachts in België) beklom Obama zelf uiteindelijk het podium. Het was uitkijken naar hoeveel aandacht hij aan zijn verwezenlijkingen zou schenken, dan wel hoeveel aandacht naar zijn opvolging zou gaan.

Positief en dankbaar

Obama verscheen zichtbaar ontspannen op het podium, met een grapje en de mededeling dat het goed voelde om 'opnieuw thuis' te zijn. Dat werd uiteraard op een ellenlang applaus onthaald. Toen hij herinneringen aan Chicago ophaalde, werd dat gevolgd door een kamervullend 'four more years', waarop Obama uiteraard moest antwoorden dat dat niet mogelijk was.

Meteen werd duidelijk dat de president een positieve en dankbare boodschap wou overbrengen. Hij begon met een dankbetuiging jegens de 'gewone Amerikaan', die van hem naar eigen zeggen niet enkel een betere president, maar ook een betere mens heeft gemaakt. En hij zou voor Chicago gekozen hebben omdat hij daar pas echt beseft zou hebben dat verandering pas mogelijk is als mensen samenkomen. Volgens Obama zullen dan pas de rechten verwezenlijkt worden waar iedereen recht op heeft.

Van Cuba tot Bin Laden

Obama trapte af met een samenvatting van wat alvast verwezenlijkt werd tijdens zijn ambtstermijn: een recessie werd weggewerkt, de auto-industrie werd van de ondergang gered, er werden jobs gecreëerd, er werden nieuwe banden met Cuba gesmeed, er werd een nucleaire deal met Iran overeengekomen, en Osama Bin Laden werd uitgeschakeld. Maar Obama maakte duidelijk dat hij die dingen niet alleen had kunnen realiseren. 'Dat hebben jullie gedaan', riep hij op tot samenhorigheid. Het werd opnieuw op een oorverdovend applaus onthaald.

Volgens Obama is Amerika vandaag een beter land dan toen hij aantrad als president. Om dat zo te houden, focuste hij de rest van zijn speech op het belang van de democratie. 's Mans woorden over de overdracht van de macht naar Donald Trump werden even op boegeroep onthaald, maar toen hij iedereen opriep op om mee te helpen om de democratie te doen slagen - 'want er zijn nog veel uitdagingen' - werd dat op applaus onthaald.

Democratie

Obama benadrukte dat conflict en discussie de basis is voor democratie, maar dat uiteindelijk wel een basis van solidariteit noodzakelijk is. 'We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Discussie over de middelen mag, maar niet over de doelen.'

Een eerste uitdaging waar de Amerikanen voor staan, is volgens Obama de ongelijkheid in het land. Die illustreerde hij door het contrast te schetsen tussen de gezondheidswerker en de one percent. Daar moet Amerika aan blijven werken, volgens Obama, wil het land iets doen aan het groeiende cynisme tegenover de politiek. Een voorbeeld? Grote bedrijven een billijk deel belastingen laten betalen - een eerste voorzichtige knipoog naar Donald Trump.

Een tweede uitdaging voor de Amerikaanse democratie is volgens Obama de rassenproblematiek in het land. 'Afkomst blijft voor verdeeldheid zorgen', klonk het. Hij erkende dat de situatie vandaag beter is dan pakweg 20 jaar geleden, maar het land heeft het eindpunt volgens hem nog lang niet bereikt. Amerika moet volgens Obama blijven strijden tegen ongelijkheid en blijven investeren in minderheden. 'Dat komt uiteindelik iedereen ten goede.' Hij wees erop dat wetten één ding zijn, maar dat harten ook moeten veranderen.

De derde en laatste bedreiging voor de democratie is volgens Obama hoe gezagsdragers omgaan met feiten - zijn meest duidelijke knipoog naar Donald Trump. Het gevaarlijkste dat je volgens Obama kunt doen, is selectief en oneerlijk omgaan met feiten, wetenschap en redelijkheid. Het voorbeeld van climate change werd snel ter hand genomen, met opnieuw de opmerking dat je gerust mag debatteren over hoe je daarmee om moet gaan, maar dat je niet mag gaan ontkennen dat het echt is.

Obama wees er tot slot nog eens op dat de grootste bedreiging voor de democratie is wanneer de Amerikanen ze als vanzelfsprekend beschouwen. Er is weinig vertrouwen in de politiek, de Amerikanen gaan en masse niet stemmen, en volgens Obama kan daar pas iets aan gedaan worden als er participatie is. 

'Mijn geloof in de mensheid is hersteld'

Na een relatief zwaar beleidsgericht pleidooi, probeerde Obama de toon opnieuw wat lichter te maken met een rondje felicitaties voor iedereen die de afgelopen acht jaar geholpen heeft om een en ander te verwezenlijken. Eerste in de rij: de Amerikaanse ordehandhavers. De president wees erop dat er recent geen succesvolle aanslagen vanuit het buitenland waren geweest, maar dat 'waakzaamheid, maar geen angst' belangrijk is om ook tegen binnenlandse bedreigingen weerwerk te kunnen bieden.

Afsluiten deed de man met een boodschap van hoop. Terugblikkend op onder meer wetenschappelijke verwezenlijkingen stelde Obama dat zijn geloof in de mensheid en de toekomst hersteld is - 'and I hope yours has been too'.

Tranen

En dan was het uiteraard de beurt aan Michele Obama. 'Jij hebt een rol gekregen waar je nooit om gevraagd hebt.' En volgens haar echtgenoot heeft zij die rol met glans ingevuld. 'Dankzij jou behoort het Witte Huis nu toe aan iedereen. Je hebt mij en het hele land trots gemaakt.' Uiteraard kwam het hierbij tot tranen bij zowel Barack als oudste dochter Malia.

Ook vicepresident Joe Biden werd bedankt. 'Ik heb er een broer bij', klonk het. Voorts werd ook Obama's 'remarkable staff' bedankt, alsook elke Amerikaan die bijgedragen heeft tot het verwezenlijken van Obama's beleid.

Meer optimisme

'Ik zal dit podium straks verlaten met meer optimisme dan toen we begonnen', besloot Obama. Volgens hem hebben de afgelopen acht jaar de toekomstige generatie geïnspireerd. 'Jullie zullen de democratie verder ontwikkelen.' De president zei dat het een eer was om Amerika te dienen, en hij stelde dat hij er niet mee zou ophouden - maar dan als een gewone burger.

Als afsluiter haalde Obama nog zijn legendarische slogan van onder het stof: 'Yes we can.' En hij voegde eraan toe: 'Yes we did.'