Waarom Carlsen licht favoriet is op WK schaken
Foto: AFP

Sinds maandagavond weten we dat de WK-match schaken tussen de Noor Magnus Carlsen en de Rus Sergej Karjakin na twaalf partijen onbeslist op 6-6 is geëindigd. Een tiebreak met partijen in versneld tempo zal vanavond, misschien zelfs vannacht, de nieuwe wereldkampioen aanduiden. Carlsen lijkt licht favoriet, toch op basis van de statistieken.

Het mag misschien verrassen, maar het is in de recente schaakgeschiedenis zeker niet de eerste keer dat een tweekamp om de wereldtitel wordt beslecht na rapid games. In 2006 won de Rus Vladimir Kramnik zo met 2,5-1,5 van de Bulgaar Veselin Topalov. In 2012 won de Indiër Vishy Anand, ook al met 2,5-1,5 in de rapid games van de Israëliër Boris Gelfand. Echte blitzpartijen (met slechts 5 minuten bedenktijd elk) zijn nog nooit nodig geweest om de wereldkampioen te bepalen.

Hoe liggen de kansen van Carlsen en Karjakin in de tiebreak? Als opwarmertje voor de clash van vanavond gooien we er wat cijfers tegenaan. Carlsen gaat in de schaakdiscipline rapid (elk 25 minuten denktijd plus 10 seconden extra per gespeelde zet) licht aan de leiding: hij won 6 keer van Karjakin, verloor 4 keer en het werd 4 keer remise. Magnus kroonde zich bovendien zowel in 2014 als 2015 tot wereldkampioen rapidschaak. Karjakin was dan weer rapidwereldkampioen in 2012. In de live ratings (die de actuele sterkte van een speler weergeven) staan de Noor en de Rus voor rapidschaak momenteel heel dicht bijeen: Carlsen staat eerste, maar Karjakin zit hem als derde dicht op de hielen.

In New York spelen Carlsen en Karjakin een match van 4 rapidpartijen. Dat kunnen er ook maar 3 worden, als één van beiden na 3 partijen 2,5 op 3 heeft.

Blitzpartijen

Stel dat het 2-2 staat na de rapid games tussen Carlsen en Karjakin, dan krijgen we een primeur: de eerste blitzpartijen (elk 5 minuten bedenktijd plus 3 seconden extra per gespeelde zet) die een WK-match beslechten. Er volgen dan minimatches van telkens twee blitzpartijen. Na elke minimatch die gelijk eindigt, komt er een nieuwe minimatch. Het maximum is 5 minimatches, en dus maximum 10 partijen. Hoe liggen de kansen in blitz?

In blitz heeft Carlsen duidelijk zwaar de bovenhand in de onderlinge partijen met Karjakin: hij won 8 partijen van de 12, en verloor er slechts 3, met 1 remise. Carlsen werd ook in blitz tweemaal wereldkampioen (2009 en 2014), Karjakin nog nooit. En wat zeggen de live blitz ratings? Carlsen staat daar tweede. Karjakin staat negende, hij is dus zeker geen kneusje in blitz.

Carlsen heeft nog een voordeel: vermits hij veel vaker dan Karjakin de eindfase van een toernooi bereikt, heeft hij beduidend meer ervaring met beslissende rapidpartijen. En bijna altijd trekt hij dan het laken ook naar zich toe. Carlsen heeft ook veel meer (recente) ervaring met rapid- en blitztoernooien dan Karjakin: hij speelde dit jaar zowel in Leuven als in Parijs, Karjakin deed aan geen van beide toernooien mee.

Psychologie

De cijfers spreken dan licht in het voordeel van Carlsen, in de tiebreak van vanavond spelen ook psychologische factoren een zeer grote rol. Carlsen had vooraf zeker nooit gedacht dat een tiebreak over het WK zou beslissen. Hij is in New York ook onder zijn gewone niveau gebleven. En kan de held van alle Noren morgen om met de gigantische druk die op hem weegt? Liefst een kwart miljoen Noren (of 7% van alle Noren) keken donderdag op televisie naar de tiende partij die Carlsen won. Karjakin krijgt vanavond misschien de enige kans van zijn leven om wereldkampioen te worden. En Karjakin heeft al vaak bewezen over stalen zenuwen te beschikken als het er écht op aan komt. Vandaag is zo’n dag.