Geen vrouwelijke VN-baas: 'Gemiste kans'
Foto: REUTERS
De directeur van het Ghent Institute for International Studies (GIIS) Dries Lesage noemt de benoeming van de Portugees António Guterres als nieuwe secretaris-generaal een teleurstelling.

De directeur van het Ghent Institute for International Studies (GIIS) Dries Lesage noemt de benoeming van de Portugees António Guterres als nieuwe secretaris-generaal een teleurstelling: 'Ik sta hier toch wel van te kijken. De discussie over de opvolger van Ban-Ki-moon wordt al zo'n twee jaar gevoerd en het leek erop dat er voldoende maatschappelijke steun was voor een vrouwelijke secretaris-generaal. Het is niet zo dat er niet voldoende capabale vrouwen te vinden zijn. Een gemiste kans, de secretaris-generaal positie is een heel belangrijke, symbolische functie'

Niet, naar lang werd gedacht, een vrouw uit Oost-Europa maar een man uit West-Europa wordt donderdag waarschijnlijk de nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Om 16 uur Belgische tijd donderdag stemt de VN-Veiligheidsraad over de benoeming van Guterres. Lesage: 'Het is geen volslagen verrassing. Guterres was wel al langer een goedgeplaatste kandidaat en ondanks dat er meerdere landen, waaronder Groot-Britannië graag een vrouwelijke opvolger zagen, blijkt dit nu toch niet voor alle landen een prirotieit te zijn. Blijkbaar zijn andere zaken belangrijker.'

Oost-Europa aan de beurt
Volgens de ongeschreven verdelingsregels van de VN was eigenlijk een kandidaat of kandidate uit Oost-Europa aan de beurt. Onder anderen twee vrouwen uit Bugarije werden genoemd als kanshebber voor de secretaris-generaal functie: de vicevoorzitster van de Europese Commissie, de Bulgaarse Kristalina Georgieva, en de eerder door de regering in Sofia uitverkoren Bulgaarse Unesco-voorzitster Irina Bokova.

Lesage benadrukt dat geopolitieke verhoudingen ook een grote rol hebben gespeeld bij de benoeming van Guterres: 'De Verenigde Staten stonden waarschijnlijk niet te springen om een kandidaat waarvan vermoed kan worden dat ze gesteund wordt door Rusland, wat in ieder geval voor Bokova gold. Maar niks is gratis, Rusland, en China ook, gaan zeker iets verwachten in ruil voor deze Westerse keuze. En ik vraag me echt af hoe het komt dat er geen consensus kon worden gevonden over een vrouwelijke kandidaat. Blijkbaar was dit toch niet voor alle landen aanvaardbaar.'

Geen veto
Guterres moet donderdagmiddag de steun moet krijgen van ten minste negen landen. Ook mag er geen veto op hem worden uitgebracht. Woensdag werd na een zesde informele stemming Guterres als duidelijke favoriet aangemerkt. Hij kreeg dertien pro-stemmen en twee onthoudingen achter zijn naam. Als Guterres opnieuw steun krijgt vanmiddag, en dat is gezien de stemming van woensdag hoogstwaarschijnlijk het geval, draagt de Veiligheidsraad hem voor in de Algemene Vergadering.

Guterres was sinds 2005 tot vorig jaar de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen bij de Verenigde Naties (UNHCR). Daarnaast was de Socialistische Guterres van 1995 tot 2002 premier van Portugal. Dat hij ervaring heeft op het gebied van vluchtelingen, een belangrijk punt op de wereldagenda, heeft ook bijgedragen aan de keuze voor Guterres zegt Lesage: 'Dit heeft zeker meegewogen. De Veiligheidsraad hecht in ieder geval wel groot belang aan de kwaliteit van de persoon die aan het roer staat. Guterres heeft zowel politiek-inhoudelijk als qua management veel ervaring.' 

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch reageerde positief op de benoeming: ‘Met Guterres kiest de Veiligheidsraad een uitgesproken en efficiënte voorvechter van de rechten van vluchtelingen, die mogelijk een radicaal nieuwe toon hanteert over mensenrechten gaat.’

Verrassende benoeming
In augustus zei de huidige VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon nog dat zijn opvolgster van het vrouwelijke geslacht zou moeten zijn. Volgens hem was het ‘hoog tijd’ dat er een vrouw aan het roer van de VN zou komen.  Ban Ki-moon's tweede vijfjarige termijn eindigt op 31 december dit jaar. De secretaris-generaal wordt aangenomen voor een termijn van vijf jaar en meestal wordt dit verlengd tot tien jaar.