Column - Dyab Abou Jahjah

Kunnen agnosten de islam hervormen?

Het is bijna Offerfeest. Zoals ieder jaar is dat het moment waarop menig islamofoob – die het hele jaar aan de lopende band vlees vreet, tot een lekker sneetje foie gras op Kerstmis toe – zich voor een weekje ontpopt tot Gaia-activist. De discussie over het onverdoofd slachten wil ik niet opnieuw voeren. Vorig jaar heb ik mijn positie daarover duidelijk gemaakt (DS 15 augustus 2015). Maar de discussie is een onderdeel van het globale debat over de islam in Europa, over het terrorisme, over de mensenrechten.

Maarten Boudry pleitte er gisteren voor om ook de islamhervormers aan het woord te laten, en niet alleen de ‘apologeten’ (DS 8 september). Hij betreurt dat ik de rol van hervormer niet zou willen spelen, dat ik zou kiezen voor het ‘apologetenkamp’. Boudry is een interessante jonge intellectueel. Wanneer hij het heeft over de verhouding tussen religie en wetenschap, heeft hij vaak een punt. Wanneer hij over religie begint, en over de relatie tussen religie en maatschappij, dan zijn zijn standpunten voorspelbaar en intellectueel teleurstellend. Wanneer hij het over de islam heeft, verliest hij helemaal de pedalen. Dan wordt hij een karikatuur van Etienne Vermeersch. Zo gelooft Boudry nog steeds dat de gebeurtenissen van Keulen een soort georkestreerde seksuele jihad waren, terwijl ondertussen iedereen weet dat het om criminele bendes van zatlappen ging. Zijn delirium gaat soms verder. Op Twitter toonde hij interesse voor een stelling van Jesse Hughes, de zanger van Eagles of Death Metal. Hughes beweerde dat moslims in Parijs op de hoogte waren van de aanslag op de Bataclan en dat ze daardoor niet kwamen opdagen. Toen ik Boudry erop aansprak, antwoordde hij in een tweet: ‘Waarom zou Hughes dan liegen?’ Daarna gaf Boudry wel toe dat Hughes niet geloofwaardig was. Maar dat hij openstond voor zo’n absurd complotisme, deed zijn geloofwaardigheid geen deugd.

Toch heeft Boudry een punt: stellen dat IS niks met de islam te maken heeft, is even dwaas als stellen dat de kruistochten niks met het christendom te maken hadden. Die politieke verschijnselen hebben natuurlijk te maken met de religiositeit die ze claimen als ideologie en beweegreden. Maar het is een absurde denkfout om van hieruit een essentialisme te prediken waarin we het christendom herleiden tot de kruistochten, en de islam tot IS.

Inderdaad, stellen dat IS niets te maken heeft met de islam is onjuist. IS vloeit voort uit een bepaalde strekking in de islam, het salafistische jihadisme. Maar niet alle moslims zijn salafisten, ze vormen een kleine minderheid. Niet alle salafisten zijn salafistische jihadisten. Die laatsten zijn een minderheid binnen de minderheid. Bovendien zijn niet alle salafistische jihadisten ook IS’ers. Dat zeggen is niet apologetisch, het is geen ontkenning dat IS een strekking vertegenwoordigt binnen de islam, het is gewoon wetenschappelijke nauwkeurigheid, trouw willen zijn aan de feiten. Als wetenschapsfilosoof moet Boudry dat toch appreciëren?

Boudry heeft nog op een ander punt gelijk. De orthodoxe islam, soennitisch of sjiitisch, bevat problematische elementen. Daarom is er wel degelijk een hervorming nodig. En die kan, zoals hij terecht stelt, alleen van binnenuit gebeuren, vanuit de gelovige gemeenschap zelf. Als hij mij vraagt een hervormer te zijn, dan spreekt hij zichzelf tegen. Hij weet en vermeldt dat ik agnost ben, net zoals de meeste mensen die hij als islamitische ‘hervormers’ opsomt. Toch vindt hij dat agnosten de taak van islamitische hervorming op zich moeten nemen.

Wat willen Boudry en co? Dat niet-gelovigen de contouren schetsen van het geloof van anderen? Is het misschien daarom dat hij een voorstander is van het afschaffen van de religieuze vrijheid en dus een tegenstander is van de mensenrechtenverdragen zoals ze vandaag zijn? Daarin lijkt hij wel een bondgenoot van religieuze fundamentalisten. Zij willen eveneens de mensenrechtenverdragen herschrijven in functie van hun ideologische voorkeuren.

Ook ik ben vragende partij om de hervormers aan het woord te laten, maar dan denk ik eerder aan mensen als de Gentse imam Khalid Benhaddou, een pleitbezorger van de eeuwenoude traditie van rationalisme binnen de islam. En natuurlijk is er de islamitische denker Tariq Ramadan, van wie de intellectuele kwaliteiten onbetwistbaar zijn.

Agnosten en niet-gelovigen kunnen geen religie hervormen. Wat we wel kunnen doen, vooral wanneer we voldoende weten over het onderwerp, is een kritische dialoog voeren met gelovigen. Niet als twee aparte gemeenschappen, maar als leden van dezelfde burgergemeenschap, onder de soevereiniteit van de rechtsstaat en onder de bescherming van de mensenrechtenverdragen.

Dyab Abou Jahjah is voorzitter van Movement X en schrijver. Zijn column verschijnt wekelijks op vrijdag.

Dyab Abou Jahjah is voorzitter van Movement X en schrijver. Zijn column verschijnt wekelijks op vrijdag.

De orthodoxe islam, soennitisch of sjiitisch, bevat problematische elementen

Sport
  1. Zege voor Australische kwalificatiespeler in BDO World Trophy
  2. Koen Casteels verzekert zich met Wolfsburg van behoud in Bundesliga
  3. Brussels op één zege van finaleplaats
  4. Reviewcommissie laat niemand vervolgen na finale Play-off 2
  5. Belgian Cat Heleen Nauwelaers tekent voor het Franse Mondeville
  6. Eén slag te veel: Nicolas Colsaerts grijpt nét naast ticket voor US Open
  7. ROLAND GARROS. Flipkens net als Mertens en Goffin naar tweede ronde, De Greef en Darcis uitgeschakeld
  8. Barcelona stelt Bilbao-coach Valverde voor als nieuwe hoofdtrainer
  9. Karolina Pliskova heeft jacht op Angelique Kerber ingezet
  10. Steve Darcis “zelfs niet ontgoocheld” na uitschakeling op Roland Garros
  11. Jean-Michel Saive blijft vol vertrouwen twee dagen voor voorzittersverkiezing ITTF
  12. AS Roma houdt Kevin Strootman langer aan boord
  13. Érezée mikt op “grandioos BK” mountainbike
  14. Huddersfield Town wint thriller van 200 miljoen euro en mag naar Premier League
  15. Tiger Woods gearresteerd voor rijden onder invloed
  16. Juve-trainer Allegri schuift favorietenrol in Champions League-finale door naar Real
  17. KV Mechelen haalt voormalige rechtsback van STVV terug naar België
  18. Racing Genk neemt uitblinker op het middenveld definitief over van Shakhtar
  19. ROLAND GARROS. Titelverdedigers Djokovic en Muguruza nemen vlot eerste horde, ook Nadal wint
  20. Nepalees wint marathon op Mount Everest