Werkgeversorganisaties ongerust over langdurig zieke zelfstandigen
Foto: Photo News

De cijfers over de toegenomen langdurige arbeidsongeschiktheid bij zelfstandigen laten ook de werkgeversorganisaties niet koud. Ze eisen een betere begeleiding van langdurig zieke ondernemers en een hogere en snellere ziekte-uitkering voor zelfstandigen. Zonder de sociale bijdragen te verhogen als het kan.

Het aantal zelfstandigen dat langdurig arbeidsongeschikt is vanwege psychische problemen is van 3980 in 2011 toegenomen naar 5035 in 2015, blijkt uit cijfers die CD&V-kamerlid Griet Smaers opvroeg bij minister van Volksgezondheid De Block. Die toename alarmeert ook de werkgeversorganisaties. Langdurig zieke zelfstandigen vallen terug op een forfaitaire ziekte-uitkering van 34,47 euro per dag voor een samenwonende, en 44,95 euro per dag voor een alleenstaande, blijkt uit cijfers van de Christelijke Mutualiteiten.

Voor het NSZ zit het probleem hem vandaag vooral in het forfaitaire karakter van de arbeidsongeschiktheidsuitkering, die bovendien pas na één maand arbeidsongeschiktheid wordt toegekend. ‘Als je dan geen financiële reserve hebt opgebouwd, of je hebt geen partner met een goed inkomen, dan wordt het moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen,’ zegt Sven Nouten van NSZ. De werkgeversorganisatie wil een uitkering die gebaseerd is op eerder verdiend inkomen.

Unizo wil gezondheidsbudget voor elke zelfstandige dat  door de sociale zekerheid ter beschikking wordt gesteld. Hij of zij kan daar dan gedurende zijn loopbaan enkele investeringen mee doen in preventie en welzijn. Unizo pleit er ook voor om tijdens de beroepsopleidingen nog meer nadruk te leggen op veiligheid, gezondheid, preventie en welzijn.Op die manier moeten ze sneller opnieuw aan de slag kunnen. Al is dat  geen sinecure.

‘Veel zelfstandigen wachten ook heel lang met hulp zoeken,’ stipt Caroline Deiteren van de Unizo-studiedienst aan. ‘Als het aantal langdurig zieken bij de zelfstandigen toenam met 28 procent,dan steeg het bij de werknemers in dezelfde periode met 54 procent,’ zegt Deiteren. ‘We vermoeden dan ook dat er nog steeds sprake is van onderrapportering. De voorwaarden om na een jaar arbeidsongeschiktheid erkend te worden als invalide, zijn voor zelfstandigen erg streng: ze krijgen die erkenning immers pas wanneer vaststaat dat ze echt geen andere job meer kunnen uitvoeren. Ook als ze niet klaar zijn om hun activiteit te hervatten.’

Geen hogere bijdrage

Van een verhoging van de sociale bijdragen van de zelfstandigen, wil het NSZ dan weer niets weten. Als er een betere ziekte-uitkering komt, zou die moeten worden betaald uit de algemene middelen, vindt het NSZ. ‘Een ziekte treft u als mens, of je nu werkgever of werknemer bent. De uitkeringen voor langdurig zieke werknemers worden toch ook uit de algemene middelen betaald?’

Eenzelfde geluid is te horen bij Unizo. ‘De zelfstandigen zitten niet per se te wachten op een grote uitbreiding van hun sociale zekerheid, maar wel op het uitbouwen van hulpmiddelen waarmee ze hun situatie snel weer in eigen handen kunnen nemen,’zegt Caroline Deiteren. ‘Het RIZIV zou de zelfstandigen moeten meenemen in een traject voor snelle re-integratie. De uitkering, gecombineerd met een verzekering gewaarborgd inkomen, zou de nodige bescherming moeten bieden. Maar vooral oudere zelfstandigen hebben het vaak moeilijk om zo’n verzekering te krijgen. En overstappen is vaak moeilijk. Al voeren we daar wel gesprekken met de verzekeringssector.’

Overleeft de zaak de ziekte?

Volgens CD&V-kamerlid Griet Smaers is een verhoging van de sociale bijdragen die de zelfstandigen moeten betalen, niet nodig om verbetering te brengen in de toestand. ‘Als we een derde van de bijkomende uitgaven in preventie kunnen stoppen, is dat op termijn een win - win.’

Blijft de vraag of een zaak kan overleven wanneer de zaakvoerder lange tijd out is. ‘Soms heb je geen andere keuze dan door te werken,’ zegt Nouten. ‘Het is vaak dat of financieel kopje onder gaan. Met een betere uitkering zou je als ondernemer de kans hebben om de zaak even links te laten liggen, te focussen op het herstel, en daarna de draad weer op te pikken. Maar zelfs dan nog zullen er bedrijven zijn die door ziekte overkop gaan.’