Ja, de krant koos kant (maar dat is niet verboden)
Een Trump­-supporter in Virginia toont zich optimistisch. Foto: Joshua Roberts/reuters
Zelfs voor een Republikein is het opmerkelijk dat een Amerikaanse presidentskandidaat na het drama in Orlando zo openlijk moslims viseert. In dat licht is de keuze van de krant om te focussen op de reactie van Donald Trump gerechtvaardigd, vindt ombudsman Tom Naegels.

‘Trump recupereert bloedbad kopte de voorpagina van De Standaard maandag. Een aantal lezers vroeg zich af waarom de krant voor zo’n opiniërende titel had gekozen. Jazeker, Trump had de slachting in Orlando aangegrepen om een van zijn beleidsvoorstellen opnieuw te benadrukken: hij vindt dat er een inreisverbod voor moslims in de VS moet komen. Maar Barack Obama en Hillary Clinton grepen de massamoord ook aan om een gekoesterd beleidsvoorstel te herhalen – zij vinden, ook dat is bekend, dat er meer controles moeten komen wanneer iemand zich een wapen aanschaft. Waarom schreef de krant dan niet dat de Democraten het bloedbad ‘recupereerden’, of minstens dat beide partijen dat deden? Is het trouwens niet normaal dat presidentskandidaten na een dergelijke tragedie politieke conclusies trekken, en dat die passen binnen het ideologische verhaal dat ze al langer aan hun kiezers vertellen? Een anti-islamitisch politicus zal moslims de schuld geven, een politicus die tegen wapens is, geeft wapens de schuld – niets nieuws daar.
De kritiek echoot verwijten die al vaker tegen deze krant gemaakt werden: dat het negatieve oordeel over rechts-populistische, anti-islamitische politici zoals de Le Pens, Geert Wilders, Filip Dewinter of Donald Trump té duidelijk blijkt uit de berichtgeving over hen. Zelfs lezers die het met die politici oneens zijn, ergeren zich daar vaak aan, omdat het volgens hen een goed begrip in de weg staat. Wat je veroordeelt, begrijp je minder goed. ‘Vertel me gewoon wat Trump heeft gezegd, en ik zal wel zelf beslissen of ik vind dat hij het bloedbad daarmee recupereert.’
‘Toch speelde mijn oordeel over Trump geen rol’, aldus redacteur buitenland Dominique Minten, die het artikel schreef. ‘We hebben op Trump gefocust, en niet in de eerste plaats op Clinton of Obama, omdat de aard van de aanslag direct in de kaart speelde van zijn politieke positionering. De dader is een moslim met sympathieën voor IS. En dus was het interessant om te zien hoe Trump zou reageren. Zijn tweets evolueerden snel van “presidentieel” medeleven met de slachtoffers, naar zichzelf op de borst kloppen: ik had gelijk, maar ik hoef daar geen felicitaties voor. En daarna maakte hij de directe link met de presidentscampagne door zijn tegenstander te diskwalificeren. Dat gaat veel verder dan Obama’s en Clintons uitspraken over de wapenwetgeving. Ik vind dat je dan het woord “recupereren” kunt gebruiken.’
Het blijft een duidelijke keuze van de krant. Een lid van de National Rifle Association zou de uitspraken van Clinton wel degelijk als recuperatie ervaren, dus toont deze voorpagina helder aan dat De Standaard niet op de lijn zit van de NRA. Dat mag dan niet echt een verrassing zijn, een deel van de lezers heeft het principieel moeilijk met zulke keuzes. Zij verwachten dat een krant zich altijd neutraal opstelt. 
Er zijn ook objectievere redenen waarom de reactie van Trump nieuwswaardiger was dan die van Clinton. Trump is sowieso een atypische en uitgesproken kandidaat, zijn gedrag en uitspraken halen dan ook vaker het nieuws – omdat ze afwijken van de norm. Dat Clinton en Obama (of een andere Democratische toppoliticus) de wapenwetgeving bekritiseren na een zoveelste slachting, ligt in de lijn der verwachtingen. Je zou kunnen zeggen dat het ook in de lijn der verwachtingen ligt dat Trump moslims viseert, maar dat blijft niettemin zeer opmerkelijk voor een Amerikaanse presidentskandidaat, zelfs voor een Republikein. De hoop was dat hij zich gematigder zou opstellen nu hij de nominatie (virtueel) op zak heeft, maar ‘zijn taal lijkt meer op die van een Europese nationalist dan op die van een mainstream Republikein’, schreef The New York Times. Dat een groot aantal toppers uit zijn partij zich gisteren gedistantieerd heeft van Trumps reactie, zegt genoeg. 

Amerikaanse pers

De journalistieke relevantie van Trumps kandidatuur is sowieso groter dan die van Clinton. Als hij het haalt, zullen de gevolgen onvoorspelbaarder zijn; het is makkelijker te voorspellen hoe de wereld er zal uitzien met Clinton in het Witte Huis. Ook om die reden is het gerechtvaardigd om Trumps handelingen en dus ook deze reactie prominenter aandacht te geven dan de hare. De berichtgeving van deze krant spoorde overigens met de algemene teneur in de Amerikaanse pers. The New Yorker titelde: ‘Donald Trumps exploitatie van Orlando’. In The New York Times werd dat: ‘Donald J. Trump probeerde zondag munt te slaan uit de massamoord in een homoclub in Orlando.’ The Washington Post: ‘Trump gebruikt tragedie in Orlando om moslims en Obama te besmeuren.’ 
Dus, ja, het was een opiniërende titel. De krant koos kant. Maar dat is niet verboden. Er waren argumenten genoeg om hem te rechtvaardigen.

De ombudsman houdt de redactie van  De Standaard wekelijks een spiegel voor.  Opmerkingen over journalistiek in  De Standaard kan u melden via  ombudsman@standaard.be en via  www.standaard.be/ombudsman, waar u ook links vindt naar zijn Facebook- en  Twitterpagina (@OmbudsDS)