Wat u moet weten over Panama Papers
Stormachtig weer in Panama City (archiefbeeld) Foto: EPA

Uit een grootschalig lek blijkt dat zo’n 732 Belgen gelinkt kunnen worden aan 1.144 offshorevennootschappen. Vijf vragen voor meer inzicht in de 'palmboomparadijzen'.

1. Is het belastingontduiking of -ontwijking?

De zogenaamde Panama Papers zijn 11,5 miljoen documenten van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca over meer dan 214.488 offshoreconstructies, verbonden aan personen in meer dan 200 landen.

De belangrijkste reden om een (veelal louter papieren) bedrijfje op te richten op pakweg de Britse Maagdeneilanden, de Bahama's, Panama of de Seychellen is belastingontwijking: minder moeten afdragen aan de staat.

Dergelijke constructies zijn dus niet altijd illegaal. Zakenlui in landen als Rusland en Oekraïne richten vaak een offshorebedrijf op om te kunnen opboksen tegen invallen door criminelen en tegen de harde beperkingen van de valuta. Ook voor grote transacties tussen verschillende internationale spelers zijn ze een voor de hand liggende keuze. Maar dan moet je dat wel aangeven.

Offshores worden echter ook vaak gebruikt om bijvoorbeeld zwart geld (crimineel geld, smeergeld) te verstoppen voor de fiscus.

Op dit moment is niet bekend in hoeveel gevallen uit de Panama Papers het gaat om ‘legale’ ontwijking enerzijds en illegale ontduiking anderzijds.

Onze minister van Financiën Van Overtvelt (N-VA) heeft alvast aan de Bijzondere Belastinginspectie BBI gevraagd om de zaak te onderzoeken en om de identiteit van de Belgische betrokkenen te achterhalen. Hij beklemtoont dat de kaaimantaks van kracht is en een nuttig instrument kan zijn tegen dergelijke constructies. De minister noemt de zaak een prioriteit van zijn diensten.

2. Zijn er Belgen bij betrokken?

De journalisten die de Panama Papers hebben bekendgemaakt in ons land, zeggen dat 732 Belgen via het advocatenkantoor van Mossack Fonseca 1144 constructies (bedrijfjes) hebben in elf verschillende belastingparadijzen.

Het gaat om mensen uit de financiële wereld, bedrijfsleiders maar blijkbaar ook om kleine zelfstandigen. Er zijn dokters bij, tandartsen, advocaten, ontwerpers en zes mensen uit de sportwereld. De meeste van hen (161) wonen in provincie Antwerpen. Op gemeentelijk niveau spant Ukkel de kroon.

Pas in mei willen de journalisten alle namen bekendmaken. Al wel genoemd: de Italiaans-Belgische Franco Dragone (bekend van onder meer de spektakels van Cirque Du Soleil). Geen verrassing misschien. Tegen Dragone loopt al sinds 2015 een onderzoek in Bergen rond fiscale fraude en witwaspraktijken. In de Panamapapers gaat het onder meer over een contract tussen Dragone en een Italiaanse choreograaf voor een groots waterspektakel in Azië, zo schrijft Knack op zijn website.

Ook de familie de Spoelberch, de rijkste Belgsiche familie en een van de drie belangrijkste aandeelhouders van AB Inbev, duikt op in de Panama Papers. Volgens de Belgische media die meewerkten aan het onderzoek staan er nog minstens vijf andere rijke Belgische families in de documenten. Zo is Sebastiaan Saverys, de oprichter van het bedrijf Stevia One en de zoon van Marc Saverys, een van de nazaten van de scheepswerf van Temse, aandeelhouder van Grand Platinum Limited, een offshore die opgericht is op de Britse Maagdeneilanden.

Een andere familie die opduikt is die van Eddy Van Den Broeke, die het Antwerpse bedrijf Eres uitbouwde tot een belangrijke internationale speler. Van Den Broeke was volgens de documenten de uiteindelijke begunstigde van minstens vijf offshores op de Britse Maagdeneilanden, opgericht tussen 2005 en 2008.

Daarnaast waren zes leden van de familie Kandiyoti, die aan het hoofd staat van textielhandel Chemitex, tussen 1994 en 2005 directeur of gevolmachtigde van zes offshore vennootschappen op de Britse Maagdeneilanden, net als Gery De Cloedt, telg van baggerfamilie De Cloedt, die eveneens opduikt als gevolmachtigde van twee offshores op de Maagdeneilanden.

De zesde familie is de familie Swenden, bekend van de baksteenindustrie in de Rupelstreek. Eric Swenden, ex-topman van voedingsbedrijf Vandemoortele, en drie naaste familieleden, tot slot, deden beroep op vijf Panamese offshores.

3. Welke andere namen zijn al bekendgemaakt?

Stervoetballer Lionel Messi, zijn Nederlandse ex-collega Clarence Seedorf, F1-piloot Nico Rosberg, acteur Jackie Chan, de entourage van Russisch president Vladimir Poetin, president Petro Poroshenko van Oekraïne en diens entourage, staalmagnaat Lakshmi Mittal, zes Britse Lords en Ian Cameron, vader van de Britse premier. Verder ook een resem sjeiks uit de Golfstaten, de koning van Saudi-Arabië, de presidente van Argentinië, de premier van Pakistan, voormalig Uefa-bons Michel Platini en ook een lid van de ethische (!) commissie van de Fifa.

De IJslandse premier Sigmundur David Gunnlaugsson zit al in moeilijke papieren door de Panama Papers. Volgens de internationale onderzoeksjournalisten bezat de regeringsleider samen met zijn vrouw het schermbedrijf Wintris Inc op de Britse Maagdeneilanden en stopte hij er voor miljoenen dollars aan obligaties van de grootste IJslandse banken in. In 2009, toen hij parlementslid werd, verkocht hij zijn aandelen aan zijn vrouw voor een symbolische dollar. Ondertussen hebben meer dan 16.000 IJslanders een petitie getekend waarin ze het ontslag van de premier eisen. De oppositie gaat een vertrouwensstemming in het parlement vragen. Maandagavond wordt een manifestatie gepland in de hoofdstad Reykjavik.

Meer namen vindt u hier

4. Hoe richt je zo’n offshorebedrijfje op?

Neen, u hoeft er niet voor naar Panama of een andere exotische bestemming te reizen. U neemt gewoon contact op met een advocatenkantoor, een bank of een gespecialiseerde financiële instelling en die nemen dan weer contact op met bijvoorbeeld Mossack Fonseca. Via hen kun je een bedrijfje kopen in een belastingparadijs, niet alleen een naam en een adres maar ook bijvoorbeeld een plaatselijke bestuurder. Sommige directeurs hebben dan ook de leiding van duizenden bedrijven.

Volgens Knack kost de oprichting zowat 1790 dollar en daarna 520 dollar per jaar voor Mossack Fonseca en nog wat (lage) taksen voor de overheid van de belastingparadijzen zelf.

Hier wordt het offshoreprincipe op een eenvoudige manier uitgelegd

5. Wat weten we over Mossack Fonseca?

Mossack Fonseca is genoemd naar de twee oprichters: Ramón Fonseca en Jürgen Mossack. De Panamees Fonseca (64), een advocaat die onder meer aan de London School of Economics studeerde, werkte een tijdje bij de VN en was tot voor kort adviseur van de Panamese president. Die functie gaf hij op toen zijn kantoor in opspraak kwam bij de corruptiezaak rond het Braziliaanse Petrobras. Daarnaast is hij in eigen land ook een gevierd auteur. De Duitser Mossack (68), zoon van een gewezen Waffen-SS’er, vestigde zich in de jaren 60 in Panama en schopte het daar tot succesvol zakenadvocaat (met onder meer een eigen helikopter en jacht, genaamd ‘Rex Maris’, koning van de zee).

In 1986 kwam het tot een fusie van beide advocatenkantoren. Intussen telt Mossack Fonseca meer dan veertig kantoren (onder meer in Panama, China, Zwitserland en de VS) en ruim vijfhonderd medewerkers.

Het advocatenkantoor is gevestigd in Panama maar heeft een netwerk van 600 medewerkers in 42 landen. Het is niet het enige bureau dat gespecialiseerd is in offshores, maar wel het vierde grootste ter wereld. Mossack Fonseca opereert in landen als Zwitserland, Cyprus maar vooral in landen met een Britse connectie zoals de Britse Maagdeneilanden en de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey.

Hoe de data van Mossack Fonseca  precies bij de Süddeutsche Zeitung terechtgekomen zijn, is trouwens onduidelijk. De journalisten betrokken bij het onderzoek hebben het over ‘een datalek’ dat via een ‘confidentiële bron’ bij de Duitse krant terechtkwam. Die krant deelde dan op zijn beurt de informatie met het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ).

‘We zijn gehackt, dit is een misdaad’, klonk het echter bij Fonseca zondag al op de Panamese televisie. Hij betwistte daarbij dat zijn bedrijf geld witwast of helpt bij belastingontduiking.