‘Als Poetin zijn macht verliest, is hij dood’
Garry Kasparov Foto: Jan Rosseel
Hij is de beste schaakspeler aller tijden. Maar Vladimir Poetin, zijn grootste tegenstander, kreeg hij nog niet mat. ‘Die speelt dan ook een ander spel’, zegt Garry Kasparov in een interview met dS Weekblad. ‘Hij bluft en chanteert. Heeft met schaken niets te maken. He’s a poker player.’

Garry Kasparov heeft net een vernietigend boek geschreven over het Rusland van Vladimir Poetin en over de lakse houding van het Westen. Het wordt winter luidt de sombere titel. Sinds 2013 is Kasparov zelf niet meer ‘thuis’ geweest. Toen verhuisde hij uit angst voor lijf en leden naar New York, waar hij tegenwoordig bij de denktank Human Rights Foundation werkt. Zijn boek is opgedragen aan Boris Nemtsov, de oppositiepoliticus die begin dit jaar werd neergekogeld in Moskou.

Kasparov, de zoon van een Armeense moeder en een Joods-Russische vader, groeide op in Azerbeidjan, in het zuiden van het grote Sovjetrijk, maar ging later in Moskou wonen. ‘Het is hard om niet meer terug te kunnen’, vertelt hij, op het hoofdkwartier van Atlas Contact, zijn Amsterdamse uitgeverij, in een gesprek met dS Weekblad. ‘Het was nooit mijn plan om Rusland te verlaten. Als schaken een sport is, ben ik wellicht de meest gedecoreerde atleet uit de Russische geschiedenis. Mijn moeder woont nog altijd in Moskou, net als mijn zoon uit een eerder huwelijk. Tough. Maar ik ben ervan overtuigd dat ik zal terugkeren.’

'Systeem van corruptie'

‘Onder Jeltsin was corruptie een probleem, onder Poetin is het een systeem. De rijkste mensen van het land staan allemaal zéér dicht bij hem. Het Rusland van Jeltsin was niet perfect, zeker niet, maar het land begon zich toen wel te ontwikkelen. Het was een fragiele democratie, met ontluikende marktinstituties.’

‘En de mensen waren toen nog beschermd. Er bestond nog onafhankelijke televisie. We hadden zelfs nog live-tv-shows. Die heeft Poetin meteen na zijn aantreden afgeschaft. Sinds dan is het 9-uurjournaal, volledig gecontroleerd door het Kremlin, het enige programma dat nog rechtstreeks op antenne gaat. In Jeltsins tijd kon je ook nog protesteren. Je mocht hem zelfs belachelijk maken. Dat is allemaal voorbij.’

'Eens KGB, altijd KGB'

Poetin werd premier in 1999 en president in 2000 en meteen verloor Kasparov alle hoop. ‘Poetin heeft toen een soort van autobiografie gepubliceerd. Daarin schreef hij: 'Eens KGB, altijd KGB.' Toen wist ik genoeg. Een paar maanden later, bij zijn aantreden als Russisch president, besliste hij dat het volkslied van de Sovjet-Unie meteen weer zou worden ingevoerd. Misschien begrijpen mensen hier dat niet helemaal, maar dat was een zéér symbolisch gebaar. Het was een freudiaanse boodschap aan het Russische volk: “Als ik de kans krijg, zal ik de oude glorie van de Sovjet-Unie herstellen”.’

Macht als drijfveer

Volgens Kasparov is macht de essentiële drijfveer van Poetin. 'Als hij zijn macht verliest, is hij dood. Hij wéét dat. Da’s het probleem met sociopaten zoals Poetin: ze gaan nooit vrijwillig tenonder, hij opent dus steeds nieuwe fronten. Eerst was er Georgië, vervolgens Oekraïne, nu Turkije. En dan zijn er natuurlijk nog de klassieke vijanden: de VS, of de seksuele minderheden, om van de Syrische terroristen nog te zwijgen.

Lees het hele interview dit weekend in dS Weekblad