Zout en warmte teisteren de Delta van de Ebro
Foto: © Marcelo Quaglia

In de monding van Spanjes grote rivier de Ebro stikken mosselen in te warm water en lijden de rijstvelden onder de toenemende verzilting.

De zon is net op in de Delta van de Ebro, een van de mooiste en bijzonderste natuurgebieden van Spanje. Mosselkweker Ramón Carlos Gilabert zet koers naar de baai van Fangar. Daar halen hij en zijn collega's de touwen op waar de mosselen zich aan hechtten, en scheiden ze de grote schelpdieren van de soorten die terug de zee ingaan. De vissers van de Ebro zijn trots op hun mosselen. Ze beschouwen ze als ‘de lekkerste van Europa.’ Maar ze maken zich ook zorgen, want hun toekomst ziet er onzeker uit.

Toen de vader van Ramón Carlos Gilabert lang geleden enkele staken in de zeebodem voor het Deltagebied ramde om te zien of de mosselen zich eraan zouden vasthechten, kon hij niet vermoeden dat een eeuw later zijn zonen, zijn kleinkinderen en heel wat andere mensen in de Delta van de Ebro van de mosselteelt zouden leven. Maar evenmin kon hij bevroeden wat zich nu voordoet: de klimaatverandering doet de temperatuur van het water stijgen waardoor de mosselen afsterven. Tegelijk dringt ook meer en meer zeewater de rijstvelden de Delta binnen.

Warmer en zouter

‘Ooit zat het hier vol met mosselen, kokkels, zaagjes (donax vittatus, red.), scheermesschelpen… Maar het ecosysteem van de rivier takelt af, en als je daar het pesticidengebruik en het warmere zeewater bij optelt, zitten we met een verschrikkelijke cocktail’, zegt Gilabert. ‘Zeevruchten verdragen hooguit 27 graden, in warmer water gaan ze dood. De voorbije zomer verloren we 70 procent van onze teelt.’

Wat Gilabert vaststelt in de Delta van de Ebro, is deel van een groter patroon in het hele Middellandse Zeegebied. De klimaatverandering doet er de zeespiegel stijgen, en maakt dat het water warmer en zouter wordt.

Het Spaanse Ministerie van milieu publiceerde in 2014 een rapport over de impact van de klimaatverandering op de Spaanse kusten. Daaruit bleek dat tegen 2040 de stranden gemiddeld 1,5 meter smaller zullen zijn en dat het er tegen het einde van de eeuw tussen 3,4 en 1,3 graden warmer wordt. Men verwacht ook dat de gevolgen van het oprukkende zeewater in de Delta van de Ebro ingrijpend zullen zijn.

Brak water

Rijst is het belangrijkste gewas in de delta. De velden liggen als groene, doorweekte dekens in het landschap, in fragiel evenwicht met de naburige zee. Die zee reikt almaar verder landinwaarts en tegelijk worden de ondergrondse waterlagen zouter en zouter, wat een negatieve weerslag heeft op de productiviteit van de rijstvelden. Met hun 20.000 hectare staan die in voor 130.000 miljoen ton rijst per jaar.

Nadat twee weken geleden de rijst werd geoogst, ploeteren de tractoren door de zompige velden, gevolgd door reigers die de graantjes oppikken die de wielen naar boven woelen. De boeren die dag in dag uit dicht bij hun rijstvelden leven, zijn goed geplaatst om te merken wat er verandert. ‘We moeten meer en meer zoet water rond pompen om het brakke water te verdunnen. Jaren geleden was deze lagune in de zomer helemaal groen, maar de zee wint veld en verzilt de boel. Elke dag is het hier een beetje doodser’, legt Dani Forcadell uit, die al sinds zijn achttiende in de stiel zit. Dani staat bij de Encañizada, een grote lagune in de delta, die er vrij dor bijligt. ‘De enige vissen die overblijven, zijn zoutwatervissen. Zoetwatervegetatie is alleen nog op de oevers te vinden. Alles is de voorbije tien jaar veranderd.’

Egyptische rijst

De veranderingen waarover Gilabert en Forcadell het hebben, worden van nabij gevolgd door het IRTA, het Instituut voor Onderzoek en Voedseltechnologie van Catalonië, gevestigd in het hart van de Delta. Met computermodellen tracht de onderzoekers te voorzien wat de rijstvelden te wachten staat. Die modellen worden ook gevoed met gegevens van de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering (IPCC) van de UNO. Die maakt vooruitzichten over de stijging van zeeniveaus en het zakken – tussen twee en zes millimeter per jaar – en verbrakken van het grondwater, doordat zeewater verdampt en er minder zoet water toestroomt uit rivieren.

Het IRTA experimenteert al drie jaar met Egyptische rijstvariëteiten, die zich beter aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. ‘Alle modellen wijzen in de richting van meer verzilting en minder water’, zegt María del Mar Catalá, rijstexperte bij het IRTA.

Bankencrisis

Carlos Ibáñez, onderzoeker van het IRTA, vindt dat er werk gemaakt moet worden van het ophogen van het terrein met slib uit de rivieren, zoals al in de negentiende eeuw gebeurde. Nu laat men dat slib neerslaan in wachtbekkens. Die methode was al in zwang in de negentiende eeuw.

Ignasi Ripoll van de ngo Seo/Birdlife gelooft ook in het ophogen met slib. ‘Op eilanden in de Stille Oceaan, waar men het zeeniveau zienderogen ziet stijgen, kunnen de inwoners niet meer doen dan luid van zich laten horen op internationale fora. Maar wij hebben een rivier met sedimenten die we kunnen gebruiken. We moeten ons alleen goed organiseren.’

Een paar jaar geleden werd de bouw gepland van een serie dijken in de delta. Die kunnen de verzilting van de ondergrond niet tegengaan, maar wel overstromingen tegenhouden. Toen sloeg de bankencrisis toe. De nodige onteigeningen vielen stil. En zo is het tot vandaag.

(c) Courtesy of El País