In Tanzania, waar slechts veertig procent van de bevolking toegang heeft tot het elektriciteitsnetwerk, wil de overheid nu gezondheidscentra en miljoenen huishoudens met zonnepanelen van stroom voorzien.

Bevallingen bij het licht van mobiele telefoons en medische spoedingrepen met behulp van zaklampen; zo ging het er tot voor kort aan toe in het enige gezondheidscentrum van het dorp Masaki in Tanzania. De verplegers en dokters van Masaki vertellen nog altijd graag dat bijzonder voorval in 2010. Een man was op de eerste hulp beland na een ongeval met zijn motor. Terwijl de verpleegkundige bij het licht van haar zaklamp de wonde begon te hechten, voelde ze iets kouds en glads langs haar been glibberen. Het bleek een grote, zwarte slang te zijn die zich voortbewoog over de donkere, betonnen vloer. De verpleegkundige zette het op een lopen en liet de patiënt in het donker achter, samen met de slang.

Een miljoen zonnehuizen

Vandaag zijn er geen zaklampen meer nodig in het ziekenhuis van Masaki, dat op vijf uur rijden van de hoofdstad Dar es Salaam ligt en alleen via een zandweg te bereiken valt. 1,5 miljoen mensen uit de omliggende dorpen zijn er van afhankelijk. Zij kunnen nu verzorgd worden dankzij de installatie van twee kilowatt aan zonnepanelen, een investering van vijftienduizend dollar. En de regering is van plan om nog veel meer zonnepanelen te laten installeren in het land.

In februari lanceerde Tanzania het project One Million Solar Homes: in 2017 moeten 1 miljoen huishoudens de beschikking krijgen over door zonnepanelen opgewekte elektriciteit. Grid Electric Ltd, het Tanzaniaanse bedrijf dat het plan moet uitvoeren, zegt dat het aan tien procent van de huishoudens in het land stroom zal leveren. Momenteel heeft slechts veertig procent van de bevolking toegang tot het elektriciteitsnet. Vooral in landelijke gebieden is het aantal aansluitingen schaars.

Klimaatkansen

De uitdaging voor Afrika is enorm. Eerder dit jaar bleek uit een rapport van Kofi Annans Africa Progress Panel dat Sub-Sahara-Afrika, met uitzondering van Zuid-Afrika, minder stroom gebruikt dan een land als Spanje. Zuid-Afrika is in zijn eentje goed voor de helft van de elektriciteitsproductie op het hele continent. Een gemiddelde Tanzaniaan verbruikt in acht jaar evenveel elektriciteit als een gemiddelde Europeaan in een maand.

In het rapport Power, People, Planet: Seizing Africa’s Energy and Climate Opportunities roepen de auteurs op tot een vertienvoudiging van de stroomcapaciteit, zodat alle Afrikaanse huishoudens in 2030 toegang zouden hebben tot elektriciteit.

Als deze inhaalbeweging met fossiele brandstoffen wordt gemaakt, met name met steenkool, zal de bijbehorende CO2-uitstoot een grote impact hebben op het klimaat van de aarde. Dankzij de snelle daling van de prijs van zonnepanelen begint zonne-energie een ernstige concurrent van traditionele energievormen te worden. Uit gegevens van de Wereldbank blijkt dat zonne-energie 20 cent per kW/uur kost, waterkracht 20 cent, dieselolie 25 cent en steenkool 10 cent.

Microfinanciering

Het Million Homes-project wordt deels gefinancierd door het nationale energieagentschap voor landelijke gebieden (dat ongeveer 400 miljoen dollar per jaar uitgeeft), deels door donoren zoals de Wereldbank. Op het platteland kunnen huishoudens microkredieten afsluiten voor de aanschaf van zonnepanelen. De volledige installatie van een set panelen kost zo’n duizend dollar.

‘Kleine winkels hoeven niet langer te sluiten wanneer het donker wordt, maar kunnen tot laat in de avond openblijven’, zegt dr. Brenda Kazimili, specialist alternatieve energie van de Universiteit van Dar es Salaam. ‘Elektriciteit uit zonnepanelen kan ervoor zorgen dat mensen minder snel naar stedelijke gebieden migreren.’

De overheid wil nu dat alle gezondheidscentra en andere medische instellingen die niet waren aangesloten op het elektriciteitsnetwerk, ook zonnepanelen krijgen.

In het gezondheidscentrum van Masaki zijn de veranderingen in elk geval met open armen ontvangen. ‘Het werken hier was ondraaglijk’, zegt clinical officer Ahmed Mkamba. ‘Het was bijzonder moeilijk om ’s nachts ingrepen of medische diagnoses te doen waar elektriciteit voor nodig was.’

Schotelantenne

‘Dankzij de zonnepanelen hebben we nu zelfs een schotelantenne geïnstalleerd om de gezondheidswerkers na het werk te vermaken. We hoeven moeders niet langer naar ziekenhuizen hier ver vandaan te sturen om eenvoudige tests te ondergaan en gezondheidswerkers hoeven niet langer grote afstanden af te leggen om hun mobiele telefoons op te laden.’

De gezondheidswerkers gebruiken nu de elektriciteit van de zonnepanelen (en de daaraan gekoppelde batterij, die ervoor zorgt dat er ook ’s nachts stroom beschikbaar is) voor een computer met patiëntendossiers, voor de verlichting van het ongeveer 1,5 hectare grote terrein en voor testapparatuur voor het opsporen van aids en hiv. Daardoor hoeven patiënten niet langer naar een districtziekenhuis 28 kilometer verder te worden gestuurd. ‘En het licht houdt de slangen weg’, voegt Mkamba er lachend aan toe.

(c) Courtesy of The Guardian

Keep it in the ground

Vertaling door VoxEurop