Wat u moet weten over de nieuwe Griekse verkiezingen
Een verkieizingsaffiche van Alexis Tsipras. Foto: AFP

De Griekse verkiezingen van zondag draaien volgens de peilingen uit op een nek-aan-nekrace tussen Syriza en Nieuwe Democratie. Politieke stabiliteit lijkt er na 20 september alvast niet in te zitten.

Vooraf

Griekenland werd zwaar getroffen door de financiële crisis. In 2010 moest het land financiële hulp vragen, maar daartegenover stonden zware besparingsmaatregelen. In januari verloren de Griekse kiezers hun geduld met de traditionele partijen. Syriza, een coalitie van (radicaal-)linkse partijen, beloofde te breken met de zware besparingspolitiek en dat leverde boegbeeld Alexis Tsipras een grote verkiezingsoverwinning op.

Syriza haalde toen 36 procent van de stemmen, terwijl regeringspartij Nieuwe Democratie (28 procent) klappen kreeg. In de ogen van de Grieken was Nieuwe Democratie de partij die hen, onder leiding van premier Samaras, overgeleverd had aan de verfoeide Europese instellingen. Nieuwe Democratie en Pasok domineren de Griekse verkiezingen sinds decennia. Sinds het instorten van de Griekse economie niet meer.

Waarom nieuwe verkiezingen?

Na maanden van onderhandelingen moest de Griekse premier Alexis Tsipras in juli een draconisch besparingsplan van zijn internationale geldschieters aanvaarden in ruil voor een derde hulpprogramma.

Het akkoord stuitte op hevig verzet binnen het linkse blok van de premier. Om komaf te maken met de dissidenten binnen Syriza diende de 41-jarige Tsipras eind augustus zijn ontslag in. Na amper acht maanden mogen de Grieken daarom zondag weer naar de stembus. Het is de vijfde verkiezingen in zes jaar.

Wat zeggen de peilingen?

Wat geen enkele politiek analist begin dit jaar voor mogelijk hield, kan zondag zomaar gebeuren: Nieuwe Democratie van Evangelos Vasileios Meimarakis wint de verkiezingen. In de peilingen staat Nieuwe Democratie nek-aan-nek met Syriza.

Een peiling die woensdagavond bekendgemaakt werd, zet Syriza op 29,5 procent, waarmee het nipt de duimen zou moeten leggen voor Nieuwe Democratie met 30 procent. Bij andere peilingen wint Syriza dan weer nipt.

Het stemgedrag van gedesillusioneerde Syriza-aanhangers kan het verschil maken. Sommigen worden door extreemlinks of zelfs extreemrechts aangetrokken. Maar velen lijken ook terug te vallen op Nieuwe Democratie. Die partij pleitte in haar campagne voor het herstel van het vertrouwen, in tegenstelling tot de ‘experimenten van Tsipras’.

De andere partijen volgen ver achter Syriza en Nieuwe Democratie. Het extreemrechtse Gouden Dageraad wordt in de peilingen op 5 à 6 procent gezet, waarmee het de derde partij zou worden, voor het sociaalliberale To Potami en de coalitie Pasok/Democratisch Links. De van Syriza afgescheurde Volkseenheid flirt met de kiesdrempel van 3 procent. Ook voor de Onafhankelijke Grieken (ANEL) en de Unie van Centristen wordt het kantje boord.

In totaal doen 19 partijen en coalities mee aan de verkiezingen.

Welke coalities zijn mogelijk?

Volgens de peilingen haalt geen enkele partij een absolute meerderheid, ondanks het feit dat de winnende partij automatisch de 50 overblijvende zetels krijgt. Dat betekent dat winnaar op zoek moet naar een coalitiepartner en dat lijkt niet vanzelfsprekend.

Een coalitie tussen de twee grootste partijen, Syriza en Nieuwe Democratie, ligt moeilijk. Tijdens het laatste televisiedebat, deze week, zei Meimarakis dat hij Syriza wil uitnodigen om met hem een coalitie te vormen. Maar hij sloot een samenwerking met Tsipras zelf uit. Waarop Tsipras repliceerde dat Syriza en Nieuwe Democratie ‘zo fundamenteel verschillend zijn dat ze niet samen kunnen regeren’.

Meimarakis verkiest een grote coalitie, terwijl Tsipras op een absolute meerderheid hoopt.

Met een kleinere partij dan? Nieuwe Democratie heeft al laten verstaan dat ze een coalitie met Pasok of To Potami ziet zitten, Syriza zet de deur op een kier. Pasok bestuurde al een aantal keer met Nieuwe Democratie en kleinere partijen tijdens de crisis. To Potami, vorig jaar opgericht door een voormalige journalist, sluit een samenwerking met een van beide partijen niet uit.

Syriza sluit tot slot een samenwerking met de vorige coalitiepartner niet uit. Maar de rechtse partij Onafhankelijke Grieken (ANEL) haalt mogelijk de kiesdrempel van drie procent niet.

Wat zijn de uitdagingen?

De uitdagingen waarvoor de nieuwe Griekse regering zal staan, zijn gigantisch. De uitvoering van het noodprogramma is de eerste prioriteit. Tegelijk moeten de Griekse banken geherkapitaliseerd worden en moet de economie uit het slop geraken.

Tsipras belooft de gemaakte afspraken te zullen nakomen. Maar hij zegt voor het volk te zullen vechten over de nog openstaande kwesties, zoals de herschikking van de schuld, de gevraagde privatiseringen en het probleem van de leningen die niet meer terugbetaald kunnen worden.

Mocht Meimarakis de nieuwe premier worden, dan wil hij het Europees besparingsplan verder uitvoeren. Toch zal hij ook dat niet zonder slag of stoot doen. Meimarakis zal zich bijvoorbeeld verzetten tegen een wet die de Griekse boeren een aantal fiscale privileges afneemt.

Meimarakis en Tsipras bepleiten ook elk een andere aanpak van de vluchtelingencrisis. Met Meimarakis zal Griekenland ook een strenger migratiebeleid gaan voeren. Tsipras betoogt daarentegen dat zonder bijkomende Europese steun de Griekse kustwacht niet in staat is om haar 16.000 kilometer aan kustlijnen te bewaken en roept op tot menselijkheid.