‘Hoe groter Ikea , hoe beter voor het milieu’
Uit deze put haalt Ikea Slependen in Noorwegen alle geothermische energie om het warenhuis te verwarmen en af te koelen. Foto: Stig B. Hansen/Aftenposten

Was Ikea niet het symbool bij uitstek van de wegwerpmaatschappij? De Noorse krant Aftenposten ging op zoek naar de waarheid achter de mooie intentieverklaringen over duurzaamheid. Blijkt dat de meubelgigant wel degelijk een voorloper is in de strijd tegen klimaatverandering.

Winkelmanager Jan Erik Jacobsen en chef duurzaamheid Yngvill Ofstad kijken in de put. Ze glimlachen, en wijzen naar beneden, diep onder de parkeergarage van Ikea Slependen in Noorwegen. Daar wordt alle geothermische energie gehaald die nodig is om het warenhuis te verwarmen en af te koelen. Niet één gram CO2wordt er uitgestoten.

De enige energie die de Ikea-vestiging van Slependen nog koopt, is elektriciteit voor de lampen en het restaurant. En ook dat stopt, want alle tienduizend lampen in Slependen worden vervangen door ledverlichting.

Het klinkt een beetje absurd. Ikea, het symbool van de consumptiemaatschappij, beweert het voortouw te nemen in de strijd tegen klimaatverandering. Maar na uitgebreide interviews met managers en ander personeel, het lezen van rapporten en eigen onderzoek, durven we te beweren dat Ikea wel degelijk een voorloper is in de strijd tegen klimaatverandering.

Windmolens

Voor 2020 wil Ikea 100 procent zelfvoorzienend zijn in hernieuwbare energie. In augustus 2014 was het bedrijf dat al voor 42 procent. Daartoe zijn onlangs 30 nieuwe windmolens in gebruik genomen in Zweden. Ikea heeft nu 314 windmolens en 700.000 zonnepanelen op de daken. Daarmee bespaarde de meubelgigant 66 miljoen euro op zijn energie-uitgaven sinds 2010.

‘Wij willen 100 procent duurzaam worden’, zegt de internationale manager duurzaamheid Steve Howard. ‘We hebben geen keuze: we verbruiken te veel natuurlijke hulpbronnen en we stoten steeds meer koolstof uit. De middenklasse van 2 miljard mensen vandaag, zal toenemen naar 3 miljard in 2030. Als we zo doorgaan zal de aarde 6 graden opwarmen. Als leiders in het bedrijfsleven moeten we daarom een radicale agenda hebben. Dat is onze verantwoordelijkheid. En die nemen we.’

Howard maakt zich sterk dat de dag komt dat een klant bij Ikea geen ecologische voetafdruk meer achterlaat. ‘Onze eigen fabrieken gebruiken binnenkort 100 procent hernieuwbare energie. Straks is al ons hout gerecycleerd of afkomstig uit gecertificeerde bosbouw. Ik kan niet zeggen wanneer, maar ooit wordt die zero footprint gehaald.’

Dat neemt niet weg dat Ikea zijn klanten zo veel mogelijk wil doen kopen. Is overconsumptie niet per definitie strijdig met duurzaamheid? ‘Hoewel Ikea de grootste meubelketen is, hebben we maar een klein deel van de wereldwijde markt voor woninginrichting in handen’, zegt Howard. ‘En mensen willen hoe dan ook nieuwe spullen kopen. Bij ons kunnen ze dat doen met de minste impact voor het milieu. Hoe groter Ikea wordt, hoe beter dat is voor het milieu.’

Daarom verkoopt Ikea bijvoorbeeld vanaf 1 september alleen nog ledlampen. Die verbruiken 85 procent minder stroom en gaan 20 keer langer mee dan traditionele lampen.

Waterkranen

Slependen is één van Ikea’s oudste, modernste en grootste warenhuizen. Binnen geurt het naar karton, hout, lijm en Zweedse gehaktballetjes.

Wie er binnenstapt, wordt ongemerkt beslopen door het verlangen om iets te kopen. Wie een Ikea verlaat, heeft bijna altijd meer gekocht dan hij of zij van plan was. 821 miljoen mensen bezochten vorig jaar een van de 361 woonwarenhuizen. De omzet van de keten bedroeg een astronomische 29,7 miljard euro.

Daardoor heeft Ikea een enorme invloed op het verbruik van grondstoffen en energie, afval, transport en werkomstandigheden in de hele wereld. Zo voegen de waterkranen die Ikea verkoopt, lucht toe aan de waterstraal, waardoor het waterverbruik met de helft vermindert. Alleen al de in 2014 verkochte kranen hebben het wereldwijde waterverbruik zo gereduceerd met 288 miljoen liter.

‘Bovendien onderzoeken we hoe we ook afgedankte Ikea-meubelen terug kunnen nemen en recycleren’, vertelt Howard. ‘Van ons eigen afval recycleren of hergebruiken we al 90 procent.’

Donsdekens en vloerkleden

Ikea onderricht ook zijn personeel in duurzaam aankopen. Sofia Magdalene Karlsson en Maren Mellgaard Bove zijn twee van de 150 Noorse medewerkers die vorig jaar 4.000 Noorse Kronen elk (ongeveer 430 euro) kregen om Ikeaproducten te testen die helpen om thuis duurzamer te leven.

Sofia kocht warme vloerkleden om de verwarming van haar kelderetage met tien procent te verminderen. ‘Ik heb 15 procent gehaald. Dankzij de installatie van ledlampen en de aankoop van een donsdeken dat tegelijkertijd ademt en beter isoleert. Het mag dus kouder worden in de slaapkamer, terwijl de matras en het dekbed minder vochtig worden en langer meegaan.’

Ook Maren kocht glazen potten om etensresten te bewaren. ‘Zo kan alles recht de oven in, waardoor we bijna geen eten meer weggooien. En met de stoompan koken wij de hele maaltijd (aardappels, groente en zalm) tegelijk op één gaspit.’

Sofia en Maren werken nu als milieu-inspiratoren om klanten te informeren wat ze kunnen kopen om duurzamer te leven.

Lokale oplossingen

Winkelmanager Jan Erik Jakobsen wijst erop dat de koerswijziging niet alleen een beslissing van hogerhand is. ‘Veel oplossingen zullen lokaal zijn. Iedereen moet daarom meedoen en iedereen mag met ideeën komen. In Slependen hebben we bijvoorbeeld een compostmolen in de kelder die het etensafval van het restaurant maalt. De compost gaat naar een bedrijf dat hem mixt met aarde. Die supercompost verkopen we vervolgens voor weinig geld aan onze klanten. Het is lokale recycling in de praktijk. Wij krijgen elk jaar bezoek van scholieren die ons mogen controleren en voorstellen doen Zo kregen Ikea’s ronde gehaktballetjes een vegetarische zus die 30 keer klimaatvriendelijker is dan de vleesballetjes en die we nu in alle restaurants gaan promoten.’

Overlevingsstrategie

Yngvill Ofstad is ervan overtuigd dat duurzame bedrijfsvoering een voorwaarde is om geld te verdienen in de toekomst. Ze verwijst naar de logistieke uitdagingen. ‘Er zijn voortdurend enorme hoeveelheden goederen onderweg. Maar we doen ons uiterste best om geen lucht te transporteren. Dat is niet alleen duur, maar ook slecht voor het milieu.’

Platte pakketten zijn al jarende sleutel tot Ikea’s succes. En er wordt nog altijd verder gezocht hoe pakketten nog optimaler vervoerd kunnen worden. ‘We ontdekten dat er een paar centimeter lucht in de verpakking van één van onze plat verpakte banken zat. Het aanpassen van die verpakking maakte dat we vier banken extra in onze vrachtwagens krijgen’, zegt ze.

Winkelkathedralen

Alle inspanningen ten spijt, blijven milieuactivisten wel kritisch over het bedrijfsmodel zelf van Ikea. ‘Een fundamenteel probleem is dat de winkels er uitzien als gigantische winkelkathedralen, vaak geplaatst op wat eerder nog vruchtbare grond of waardevolle natuur was’, zegt Arild Hermstad van een Noorse milieubeweging.

‘Ikea zet zich geweldig in om de eigen uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de milieubelasting door het bedrijf zelf te reduceren. Er is nog steeds veel werk te doen met het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en de milieuschade van Ikea’s onderleveranciers, bijvoorbeeld voor plastic producten die zijn gemaakt met de hulp van kolencentrales in China.’

‘En uiteindelijk rijden de klanten nog altijd in hun eigen auto naar Ikea, vullen die met steeds goedkoper wordende goederen, waardoor we ook steeds meer weggooien. Ik betwijfel of dit ooit een model voor een duurzame consumptie kan worden.’

Aftenposten, vertaling VoxEurope