FILMGELUK. Stoïcijns als Yoda
Foto: Reuters
Is er verlichting in het donker van de cinema? Zes weken lang gaat onze filmredacteur Jeroen Struys met uw hulp op zoek naar de beste films die ons iets vertellen over geluk en gelukkig zijn. Deze week: kalmte alleen kan u redden.

De Grieken weten het al 2.200 jaar en die kennis zal hen in de nabije toekomst nog goed van pas komen: uw lot ligt vast; het is aan u om te kiezen hoe u ermee omgaat. Vorige week klonk het ‘carpe diem’ nog luid, maar dit keer nemen we een voorbeeld aan zij die niet de dag plukken, maar hem stoïcijns ondergaan: Yoda, The Dude en Buster Keaton.

Yoda in Star Wars

Vergeet Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius: de bekendste stoïcijnse filosofoof is Yoda, de ziekelijk groene leermeester van de Jedi-strijders in de Star Wars-films. ‘Do or do not. There is no try’, filosofeert Yoda in ‘The Empire strikes back’. Net als de stoa-filosofen uit het verre verleden onderwijst die van ‘a long time ago in a galaxy far far away’ dat het erom gaat deugdelijk te leven zonder je te laten storen door emoties, in harmonie met je lot. Het is waarschijnlijk ook daarom dat Yoda zich niet druk maakt om wat grammatica.

 

The Dude in ‘The big Lebowski’

De stoïcijnse filosofie zegt niet dat je je bij de werkelijkheid moet neerleggen, integendeel: Yoda doceert net om in alle kalmte het goede te doen. Dat is meteen waarom The Dude in ‘The big Lebowski’ niet zozeer stoïcijns is, als wel apathisch. ‘The Dude abides’, klinkt het, hij is er alleen maar, hij ondergaat. Of je daar gelukkig van wordt, is zeer de vraag, maar er valt wel troost uit te halen.

 

Buster Keaton

‘The great stone face’: komisch genie Buster Keaton onderging de hachelijkste en belachelijkste situaties met een meer uitgestreken gezicht dan een strijkplank. De stoïcijnse houding is bij hem eerder fysiek dan filosofisch van aard. Gevraagd naar zijn stoïcijnse houding antwoorde hij flegmatiek: ‘Als ik lachte met mijn eigen grappen, lachte het publiek niet… Niet glimlachen ging automatisch voor mij.’

Zijn meesterwerk ‘The general’ werd bij release in 1926 zo apathisch onthaald dat het een flop werd, zowel aan de kassa als bij de filmcritici. Stoïcijns bleef Keaton volhouden dat het zijn beste film was. Intussen wordt ‘The general’ beschouwd als een klassieker van de stomme film en een van de beste films aller tijden.

 

Voor de liefhebbers: de Cineteca di Bologna stelde begin deze maand het eerste resultaat voor van een groots restauratieproject van al de stomme films van Keaton. Op het filmfestival Il Cinema Ritrovato vertoonden ze gerestaureerde versies van ‘Sherlock Jr.’ uit 1924 en ‘One week’ uit 1920, waarin het ‘stenen gezicht’ zich aan het bouwen van een prefabhuis waagt. Voor wie een Ikea-handleiding al complex genoeg is, zit daar een aardige les in stoïcijnse volharding in.