'Neen, het is geen nodeloze zelfkwelling'
Fatma Taspinar Foto: +

‘Dagen duren hier veel te lang, nachten duren hier veel te kort.’ Het deuntje van Ann Christy wordt vanaf deze week opnieuw treffend actueel. Op 18 juni start de ramadan, een maand waarin moslims vasten zolang de zon aan de hemel staat. Alleen blijft die zon dit jaar wel heel lang staan en is er ’s nachts voor eten en drinken weinig tijd. Hoogtepunt is 21 juni, de langste dag van het jaar. Hoe bereiden mensen zich hierop voor en met welke trucs geraken ze de dag door?

Door de stand van de maan, schuift de vastenmaand elk jaar met ongeveer tien dagen vooruit. ‘Toen ik veertien jaar geleden met de ramadan begon, was het putje winter’, vertelt ‘Thuis’-acteur Nawfel Bardad-Daidj. ‘Ik kwam thuis uit school en mocht bijna meteen eten.’ En iemand die dit jaar voor het eerst meedoet? ‘Die gaat afzien.’ (lacht)

Geen eten of drinken (ook geen water!), niet roken en geen seksuele betrekkingen is het algemene voorschrift. Al varieert dat voor velen. ‘Sommige van mijn vrienden drinken of eten wel, iedereen kan dat op zijn manier invullen’, zegt Imade Annouri van Groen. ‘Dit bewijst nog maar eens dat de moslimgemeenschap helemaal niet zo homogeen is als velen denken.’

Neen, het is geen onnodige zelfkwelling, klinkt het. De ramadan is een sociaal gebeuren, waarin banden met vrienden en familie worden aangehaald, stilgestaan wordt bij materiële welvaart en mensen die onze vanzelfsprekendheden niet hebben. ‘Als waren het de ‘eindejaarsvragen’ van Humo’, vertelt Annouri’, ‘ga ik bij mezelf na of ik dingen goed gedaan heb en wat er nog beter kan.’

‘Dit jaar zal ik waarschijnlijk in Marokko zijn', zegt schrijver Fikry El Azzouzi. 'De dagen duren er minder lang en er is ook meer sfeer.’ In België zal dan wel massaal gevast worden, net als in andere westerse landen is onze maatschappij er weinig aan aangepast. Veel moslims nemen vrijaf en de extreem korte nachten hier kennen ze in landen dichtbij de evenaar niet. Of de westerse ramadan niet toe is aan wat aanpassing, klinkt het dan ook hier en daar.

Wij polsten alvast naar tips en ervaringen bij enkele Belgische moslims. Algemene ‘regels’ zijn moeilijk te vatten, de ramadan is en blijft een zeer persoonlijke belevenis. Al komen enkele suggesties steeds terug: veel water, gezond eten, een goede nachtrust en voldoende lectuur. En er bestaan dan wel apps om af te tellen naar zonsondergang, focus toch niet te veel op dat moment. Unaniem klinkt vooral: de ramadan is geen verplichting. Bepaal dus vooral zelf hoe zwaar je het voor jezelf maakt.

Imade Annouri, Vlaams Parlementslid (Groen)

‘Voor het eten neem ik nog een power nap’

‘Ik stop met sporten en ik neem ook wel vitaminepillen om me extra energie te bezorgen.’

‘Zorg dat je voldoende slaapt. Ik slaap ’s nachts genoeg, maar ook overdag probeer ik voor het eten nog een power nap te doen. Soms ben ik ’s nachts wel langer wakker, dan stuur ik al veel mails uit, terwijl ik mijn afspraken ’s ochtends wat later leg. Ook steek ik geregeld iets tussendoor in mijn mond, om te blijven knabbelen.’

‘’s Avonds eet ik zeker vijf dagen per week samen met vrienden of familie. Het idee dat we elke avond een enorm feestmaal eten, klopt niet. Vergeet niet dat je maag zich er ook aan aanpast: ik begin vanaf 22 uur geleidelijk met water te drinken en kleine hapjes te eten en dan volgt meestal de traditionele maaltijdsoep harira. Dan ben ik meestal al voldaan en moet ik mezelf toch aanzetten om nog wat te eten.’

‘Drink voldoende water en zorg bovenal dat het vasten je geen schade - en daarmee bedoel ik niet gewoon een knorrende maag - berokkent.’

Fatih De Vos, rapper

‘De ramadan is het uitgelezen moment om banden aan te halen’

‘Ik ga er niet om liegen: de eerste dagen is het afzien. Tegen de late namiddag ben ik moe, heb ik concentratieproblemen, hoofdpijn en voel ik me wat licht in mijn hoofd. Maar het is verbazingwekkend hoe snel je lichaam je daaraan aanpast, na een week ben je het gewoon. En aan het einde van de ramadan is het dan opnieuw wennen.’

‘Het wereldlijke wordt vervangen door het spirituele. Als je dat niet doet, wordt het volgens mij heel lastig. Je neemt de lusten weg, daarvoor moet iets in de plaats komen.’

‘Ik heb geen verlof genomen, maar ik heb op mijn werk wel gevraagd of ik flexibelere werkuren kon krijgen. Ik zorg ook dat ik daarop voorbereid ben, dat ik zaken afgewerkt heb. Tijdens de ramadan ga ik dus tegen 16 uur naar huis om wat te rusten.’

‘Neem veel tijd voor jezelf en slaap genoeg. Als je de hele dag als een gek rond holt, ben je tegen ’s avonds dood.’

‘Ik vermijd om alleen te eten, dat is net een cruciaal onderdeel van het vasten. Dit is het uitgelezen moment om banden aan te halen.’

‘Ik eet onder meer dadels en olijven tussendoor. Bij wijze van avondmaal eet ik niet zo heel veel, met één bord ben ik meestal voldaan. Ik ken mensen die zich volproppen, maar daar draait de ramadan niet om. Sommige gezinnen zetten ook heel der feestmalen op tafel, maar dat is een cultureel fenomeen dat eruit gegroeid is.’

‘Tijdens de ramadan, ’s nachts, drink ik wel heel veel water, zeker nu met het warme weer is dat zeer belangrijk. Vermijd ook om tezout te eten, dan loop je de hele dag dorstig rond.’

Fikry El Azzouzi, schrijver

‘Winkelen met een lege maag, natuurlijk koop je dan meer’

‘De eerste dagen zijn zwaar. Ik ben een koffiejunk, dus als ik de dag zonder koffie moet beginnen, krijg ik al snel hoofdpijn. Maar na een drietal dagen is dat wel over en went mijn lichaam eraan.’

‘Doordat ik nu voltijds schrijf, kan ik overdag langer slapen. Ik doe het ook rustiger aan en sport sowieso niet.’

‘Een belangrijke tip: blijf bezig. Ik heb vroeger nog vrijaf genomen tijdens de ramadan, zodat ik thuis veel kon luieren, maar dat had een averechts effect. Als je je niet bezighoudt, word je al snel moe en verschuift je focus te gemakkelijk naar eten en drinken. Ik lees veel in deze periode, gemakkelijk vier tot vijf boeken per week.’

‘Hou vol, niet te veel zeuren. Ik heb vrienden die al snel afhaken, maar het is echt niet zo zwaar, ook al lijkt dat zo voor iemand die niet meedoet. Het is bovendien zeer interessant voor de geest: ik ben op mijn creatiefst tijdens de ramadan.’

‘Ik eet geen te vettig te eten of te veel suiker, daardoor val ik wat af tijdens de ramadan. Tussendoor eet ik veel dadels of een halfgekookt eitje met komijn, of, op zijn Vlaams, een appeltaartje bij de koffie. (lacht) Veel mensen slaan enorme hoeveelheden eten in tijdens de ramadan, terwijl het er net om gaat het materiële los te laten. Maar winkelen met een lege maag, ja, dan koop je natuurlijk meer.’

Veli Yüksel, federaal parlementslid (CD&V)

‘De samenhorigheid en steun is voelbaar, maar de inspanning is wel individueel’

‘Als kind heb ik ook wel eens stiekem gegeten tijdens de ramadan. Aan wie vandaag voor het eerst meedoet, wil ik dat dan ook zeggen: trek het je niet aan. Meedoen blijft het belangrijkste.’

‘Lever geen overbodige fysieke inspanningen, voor mij is dat vooral omdat ik niet wil dat mijn werk onder de ramadan gaat lijden.’

‘Bij het avondeten prop ik me niet vol, ik eet in meerdere gangen. Thee, soep en slaatjes, veel groenten. Geen zware kost, dus deegwaren, fruit en yoghurt zijn makkelijk verteerbaar. Vasten is een sociaal gebeuren, dus zeker in het weekend probeer ik veel met mensen af te spreken. De samenhorigheid en steun is voelbaar, maar de inspanning is wel individueel.’

‘Ik sta vóór zonsopgang op om een klassiek ontbijt te nuttigen: thee, veel water en een boterham met kaas. Daarna slaap ik opnieuw wat. Na het avondeten maak ik nog een wandeling, beweging is belangrijk.’

‘Zoek afleiding in lezen of andere activiteiten, zodat je niet al vanaf 16 uur aan eten denkt.’

Fatma Taspinar, VRT-journalist

‘Ga niet in de volle zon zitten, dorst is mentaal zeer zwaar’

‘Ik neem drie weken vakantie tijdens de ramadan. Ik mis vooral het sociale aspect van eten, zoals gezamenlijke koffiepauzes of lunches op het werk. Het gevecht met de slaap is bovendien het lastigste. Zeker voor intellectuele arbeid, zoals lange persconferenties bijwonen, is het moeilijk me goed te concentreren. Ik wil niet dat iemand in mijn professionele omgeving daar last van krijgt. De ramadan is een persoonlijke keuze en het is dan ook mijn keuze om niet te werken.’

‘Ik krijg dan weer wel opstoten van energie voor dingen waarvoor ik anders weinig kan opbrengen. Mijn huis op orde zetten, mijn boekenkast alfabetiseren of, zoals deze maand, verhuizen. Zeker tot 18 uur ben ik zeer helder en kan ik gestructureerd werken.’

‘Joggen blijft ik wel doen tijdens de ramadan. Van dorst heb ik nooit veel last, al ben ik nu wel al meer water aan het drinken. Maar ga niet in de volle zon zitten, dan komt dorst wel. En dat is mentaal zwaar, dorst kun je moeilijk onderdrukken. Op honger kan ik me beter mentaal voorbereiden: nu al herinner ik mezelf eraan dat ik op dit moment volgende week niet aan het eten zal zijn.’

‘Helaas lukt het niet altijd om met familie samen te eten. De nachten zijn zo kort dat het niet haalbaar is om van bij mijn familie in Lier op een degelijk tijdstip terug thuis in Leuven te zijn. Maar op speciale uitnodigingen ga ik wel in.’

‘Ga niet alleen af op waar je zin in hebt, eet bijvoorbeeld geen pikant eten, dan heb je steevast dorst de volgende dag. Ik eet ook geen tweede maaltijd, dan breng ik mijn verteringsproces op gang en heb ik overdag meer honger. Ik laat mijn maag liever met rust.’

‘Wat ik eet is meestal afhankelijk van het moment of de periode van het jaar. Dit jaar zal ik weer veel fruit eten. Ik eet ook veel Turkse, Libanese of Griekse gerechten, dat is een frisse keuken, met veel salades en sausjes.’

‘Doe de ramadan op de maat van je lichaam. Als om 3 uur opstaan voor het ontbijt te zwaar is, zoals bij mij het geval is, doe dat gewoon niet.'

Nawfel Bardad-Daidj, acteur in onder meer ‘Thuis’

‘Alles smaakt beter tijdens de ramadan’

‘Ik moet overdag werken, dus ga ik op tijd slapen. Toen ik vroeger niet moest werken tijdens de ramadan, bleef ik wel ’s nachts op en sliep ik tot ’s middags, wanneer ik toch niet mocht eten.’

‘Ik eet regelmatig thuis, maar tijdens de ramadan ga ik nog vaker bij mijn mama eten. Het is de bedoeling dat je samen eet en alleen eten is dan niet leuk. Bovendien: als ik mag eten tijdens de ramadan, dan wil ik zeker zijn dat het lekker is, mijn mama kookt te goed. (lacht) We eten harira en chorba, dat laatste is een typisch Algerijns gerecht. Maar meestal zit ik na de soep al te vol om nog te eten. Je maag krimpt heel snel, veel eten lukt niet.’

‘Vanaf 22 uur eet ik ongeveer twee uur, zeer rustig. Vlak voor het slapengaan zal ik nog iets kleins eten. Ik ben verzot op patisserie, maar als ik om 8 uur opsta, kan ik niet meer ontbijten. Dus ga ik overdag bij de bakker boterkoeken halen om ’s avonds op te eten. En Oasis moet ook altijd fris staan. Dat smaakt zo veel beter tijdens de ramadan. Maar dat is eigenlijk met alles zo.’

‘Toen ik achttien was heb ik op 21 juni al eens geoefend, door die dag te vasten. Maar dat was toen natuurlijk maar één dag.’

‘Zorg dat je veel onder lotgenoten bent. Ik breng veel tijd door met vrienden die ook vasten, dan voel ik me niet alleen. In het middelbaar vastten vrienden van mij soms ook een paar dagen. Geweldig vond ik dat ze solidair waren, terwijl zij zelf geen moslims zijn.

‘Tijdens de ramadan lees ik veel, zeker ook de Koran.’

Brahim Laytouss, imam in Gent

‘Vasten vergt veel psychologische oefening’

‘Vasten is een kwestie tussen jou en God, niemand kan je zeggen hoe het moet. In de Koran staat dat bepaalde categorieën van mensen, zoals zwangere vrouwen, worden vrijgesteld van de ramadan. Dat maakt van hen geen minder goede moslims.’

‘Ik probeer mijn maaltijd te verdelen en dus twee keer te eten. Een eerste keer na het avondgebed en een tweede keer, drie uur later, na het nachtgebed. Je staat dan wel op om te eten, maar lang uitrusten is nog altijd mogelijk.’

‘Plan het goed. Zeker aan studenten in de examenperiode raad ik dat aan. Zij zouden misschien ook wel vrijgesteld mogen worden van de ramadan.’

‘Tel niet af tot het moment waarop je opnieuw mag eten, dat maakt het nog zwaarder. Je bent gemotiveerd om te vasten als je je daarop psychologisch voorbereidt. Probeer eten opzij te duwen.’

‘Doe geen zware sporten, blijf uit de zon, drink veel water en geen fruitsap, dat is te zuur voor je maag. Ik zie moslims lui worden tijdens de ramadan, terwijl het niet de bedoeling is dat je in deze periode een passieve mens wordt, de ramadan kweekt net dynamiek.’

‘Dadels hebben een hogere voedingswaarde. Vermijd snoep en koek, daar krijg je dorst van.’