Miljarden aan Europese subsidies voor onderzoek farma-industrie
Foto: istock
De EU ondersteunt met 2,6 miljard euro belastinggeld de Innovative Medicines Initiative. Dat Europees vlaggenschip stuurt medische onderzoeksprojecten aan waarvoor universiteiten en farmabedrijven samenwerken. Maar het is vooral de farmaindustrie die de koers bepaalt en de winst opstrijkt.

De Europese Unie voorziet 2,6 miljard euro belastinggeld voor een gigantische publiek-private constructie voor biomedisch onderzoek. In de 'Innovative Medicines Initiative' (IMI) werken meer dan 1,200 teams van academici, farma-industrie, KMO’s en overheden samen, zodat versneld nieuwe geneesmiddelen kunnen worden ontwikkeld zoals antibiotica, middelen voor diabetici en kankerpatiënten. Onderzoeksinstellingen en organisaties in ons land ontvangen niet minder dan 24,8 miljoen euro om deel te nemen aan projecten binnen de IMI.

Een internationaal team van journalisten van Der Spiegel, de Zwitserse openbare omroep SRF en De Standaard maakt na de eerste vijf jaar van de projecten de balans op. De idee achter de IMI is zeer waardevol, klonk het doorgaans in de gesprekken die we met meer dan zeventig personen voerden die erbij betrokken zijn of de IMI goed kennen. Maar de academici klagen ook aan hoe de farma-industrie het onderzoek naar haar hand zet. En dat wat er onderzocht wordt, niet altijd de ontwikkelingen van medicijnen dient waar Europa dringend nood aan heeft.

Binnen de IMI zijn het de farmabedrijven die onderzoeksthema's bepalen en die mee beslissen welke academici mogen deelnemen aan het onderzoek. En het is vaak ook de farma die de onderzoeksresultaten mag gebruiken en er patenten mee mag aanvragen.
‘Onder het mom dat er door IMI-projecten ooit nieuwe middelen op de markt komen, wordt de farma-industrie op grote schaal gesubsidieerd', zegt Tessel Mellema van Health Action International, een ngo die zich inzet voor de toegang tot betaalbare en veilige medicijnen van hoge kwaliteit, en die de IMI sinds haar oprichting kritisch volgt. 

Het was overigens de farmakoepel EFPIA zelf die midden jaren 2000 het initiatief had genomen om de voorloper van de IMI op te richten en daarbinnen de plannen voor de IMI uit te werken. Omdat Europa vreesde dat de farma-industrie naar Amerika en Azië zou vertrekken, zette de Europese Commissie de constructie vervolgens op poten. 

Reacties

De  Europese farmakoepel pareert de kritiek dat binnen IMI-projecten onderzoek aan universiteiten uitgevoerd wordt dat ze anders zelf hadden gedaan. ‘Het is niet gewoon een oefening van outsourcing. De idee achter de IMI is om publiek-private consortia te vormen waarbij wetenschappers van beide zijden samenwerken.’

Ook de Europese Commissie verdedigt de IMI.  ‘Vandaag kan geen farmabedrijf of organisatie een groot gezondheidsprobleem alleen oplossen. De IMI richt zich op die uitdaging door de krachten van de Europese Commissie en de Europese farmasector te bundelen', zegt woordvoerster Lucia Caudet.

Volgens de IMI zelf heeft de publiek-private constructie ook al vruchten afgeworpen. Woordvoerster Catherine Brett haalt de volgende voorbeelden aan: er is binnen de IMI een eenvoudige computertest ontwikkeld die voorspelt of een potentieel nieuw geneesmiddel schadelijk is voor het hart, en er werd ontdekt dat bepaalde veranderingen in de hersenen die gelinkt worden aan autisme, omkeerbaar zijn. 'Bovendien werden voor de allereerste keer wereldwijd pancreas-beta-cellen gekweekt, dus cellen waarmee het misloopt bij diabetes. (De cellen kunnen worden gebruikt om nieuwe medicijnen tegen diabetes in het labo te testen, red.).’