Koran lezen  voor dummies
‘De Koran is geen gemakkelijk boek. Als er al een rode draad of een waarheid is, ligt die aan scherven uiteen. Foto: Ashraf Amra/aa

Sensationele passages à la carte uit de Koran halen en die zonder context letterlijk interpreteren, het is een techniek die zowel islamcritici als moslimfundamentalisten toepassen, schrijft Chams Eddine Zaougui. Zo’n simpele lezing houdt nochtans geen steek.

Wat citeren sommige islamcritici toch graag uit de Koran. Het lijken wel advocaten die met een verdacht voorwerp naar de jury wuiven – met in hun handen een bewijs waartegen geen verweer mogelijk is. De citaten onthullen volgens hen het ware gelaat van de islam. Zo presenteerde Luckas Vander Taelen onlangs een kleine bloemlezing uit de Koran, om aan te tonen dat het boek van weinig tolerantie getuigt (DS 19 augustus) . Het is een veelgebruikte aanpak. Maar een die weinig steek houdt.

De Koran is geen gemakkelijk boek. Vergelijk het met Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec. De roman is een mozaïek van raadsels, incidentele gebeurtenissen, fait-divers en gedetailleerde beschrijvingen van alledaagse voorwerpen. Als er al een rode draad of een waarheid is, ligt die aan scherven uiteen. Aan de lezer om van de scherven weer één geheel te maken. De Koran, een bundeling verzen die volgens moslims aan de profeet Mohammed werden geopenbaard, is ook zo’n boek. Tegenstrijdigheden, herhalingen, cryptische geboden, gedetailleerde beschrijvingen van hemel en hel: wie de Koran probeert uit te lezen, wacht een frustrerende ervaring. En toch citeren opiniemakers maar al te graag à la carte uit de Koran. Ze lezen die passages alsof de betekenis ervan evident is.

Er is nog een groep die zo te werk gaat: moslimfundamentalisten. Ook zij schermen graag met bepaalde passages uit de Koran. Typisch voor die groep is dat ze zich superieur voelen aan andere moslims: hun versie van de islam is de enige echte – al de rest is ketters.

Houwt hun hand af

Gelukkig gaan de meeste moslims anders te werk. Pragmatischer. Ondanks hun eerbied voor de Koran beseffen ze dat je het heilige boek niet altijd letterlijk mag nemen. Via de duizenden overgeleverde verhalen over de profeet proberen ze te achterhalen hoe Mohammed de islam in de praktijk bracht (het feit dat de profeet geen monnik was, maar een actief sociaal leven had, helpt). En dan zijn er natuurlijk de imams en Korangeleerden die moslims helpen om de betekenis te ontrafelen van obscure of radicale passages. Dat doen ze niet zomaar: ze baseren zich op de rijke traditie van Koranexegese. Die houdt onder meer rekening met de historische omstandigheden waarin een vers werd geopenbaard. Ook het tijdstip speelt een belangrijke rol: nieuwe verzen nuanceren oudere verzen, of vervangen die zelfs.

Neem de fameuze passage over diefstal: ‘En de dief en de dievegge, houwt hun de hand af ter vergelding voor wat zij begaan hebben’. De bedoeling van dat soort straffen was afschrikking. In een jong islamitisch rijk dat noch over een politiemacht, noch over een gevangeniswezen beschikte, waren zware en publiekelijke straffen een manier om de orde te handhaven. Maar die vergeldingen moesten tot een minimum beperkt blijven. Vandaar dat de voorwaarden waaraan voldaan moet worden om van diefstal te kunnen spreken bijzonder strikt zijn: er moeten vier getuigen zijn, de gestolen voorwerpen moeten een zeer hoge waarde hebben, er moet sprake zijn van inbraak, enzovoort. Bovendien is er in de Koran zelf een cruciale zin die op de bloedige passage volgt: ‘Toont echter iemand na zijn misdrijf berouw en betert hij zich, dan zal God zich genadig tot hem wenden’.

‘Echte’ moslims

Het feit dat leden van Islamitische Staat in Irak en Syrië enthousiast handen en hoofden afhakken, zegt meer over hen dan over de Koran. Ze doen zo hard hun best om te bewijzen dat ze echte moslims zijn dat ze alles – en bij voorkeur de sensationele passages – letterlijk interpreteren.

Het is spijtig dat sommige islamcritici de fundamentalisten gelijk geven, door te suggereren dat echte moslims de Koran letterlijk interpreteren. Onzin natuurlijk: de Koran is een complex boek dat je op verschillende manieren kan lezen. Dat er betwistbare passages instaan die de islam een ‘gewelddadige potentieel’ geven, valt niet te ontkennen. Daarin heeft Patrick Loobuyck gelijk (DS 21 augustus) . Maar zoals hij beseft, moeten we het kind niet met het badwater weggooien: de cruciale vraag is hoe moslims daarmee omgaan. Islam is wat mensen ervan maken. Wie dat niet inziet, geeft de fundamentalisten het laatste woord.