Ondergronds Londen zoals u het nog nooit zag
Foto: Gorm Ashurst
De Londense Underground is iconisch. Er rijden al metro’s onder de Britse hoofdstad sinds 1863. Maar dat is niet het enige dat beweegt onder Londen. Het Amerikaanse skatermerk Vans heeft er in een groot tunnelcomplex onder het al even iconische Waterloo Station een artistiek laboratorium: House of Vans. De artiesten van de straat hebben een thuis gevonden.

Londen staat niet enkel gelijk aan de Big Ben of grote Mind the gap-borden in de metro. Het is ook de thuis van de belangrijkste jongerenculturen van de voorbije eeuw: van de mods in de jaren ’50 en ’60 tot de punks in de jaren ’70. Maar ook de skate- en graffitiscene, de natuurlijke habitat van het sneakermerk Vans, heeft vaste voet aan Londense grond.

Het tunnelcomplex waar ’s werelds tweede House of Vans gehuisvest is (het eerste staat in de New Yorkse wijk Brooklyn) was oorspronkelijk een drainagesysteem voor het grote Waterloo Station, een belangrijk spoorknooppunt in het zuiden van de stad. Het station bleef aan belang winnen, maar de tunnels eronder raakten in de vergetelheid. Tot 2009, toen het wereldvermaarde Londense theater The Old Vic, de tunnels van de Britse spoorwegen overnam.

De artistieke leider van het project, de Amerikaanse acteur Kevin Spacey, blies nieuw leven in de tunnels. Performances, theaterproducties, concerten en tentoonstellingen die anders het licht niet zouden zien, kregen een plaats in de ondergrondse. Maar het bleef niet enkel bij obscure producties. De Britse anonieme graffitikunstenaar Banksy hield er de première van zijn documentaire Exit Through the Gift Shop en niemand minder dan de Amerikaanse oud-president Clinton organiseerde er een event om fondsen te verwerven voor een van zijn stichtingen.

Toen in 2013 het theaterproject ten einde liep, was de toekomst van de intussen opnieuw iconisch geworden tunnels onzeker. Het sneakermerk, dat intussen zijn eerste House of Vans geopend had in Brooklyn, en zag dat het goed was, was nog op zoek naar een Europese locatie en twijfelde tussen Londen en Berlijn, twee belangrijke steden voor street art en skatecultuur. Maar het werd dus Londen.

Op een boogscheut van de tunnels ligt de Queen Elizabeth Hall, een architecturale oogzweer aan de zuidelijke oever van de Thames. Het herbergt niet alleen een concertzaal voor klassieke muziek, jazz en dans, maar is sinds begin jaren ’70 een favoriete plek voor skaters. De zogenaamde Undercroft, een halfopen lege plek onder het gebouw, staat vol graffiti maar bruist van het leven. Er bestaan plannen om het hele complex te veranderen in een lucratieve boulevard met restaurants en winkels. Maar voorlopig, en door luid straatprotest van de buurt, is daar nog niets van in huis gekomen.

De straatcultuur die groot geworden is in Londen, ligt dus onder vuur van bouwpromotoren en burgemeesters van allerlei kleur en pluimage. Dan maar ondergronds, dachten ze bij Vans. De bakstenen gewelven en ruwe interieurs van de tunnel zijn merkwaardig genoeg betoverend en bijzonder ruim. Als je er door wandelt, merk je dat het meer is dan alleen een plek om te schuilen voor het regenachtige Britse weer.

Je kan er skaten - vergeet je niet online in te schrijven, plaatsen zijn beperkt - tentoonstellingen bezoeken, concerten bijwonen maar ook hamburgers eten, cocktails drinken, je haar laten knippen of je nagels laten lakken. Maar behalve een paar obligate logo’s en oude spullen in vitrinekasten zijn er geen Vans-schoenen te bespeuren. Daarvoor wordt u vriendelijk doorverwezen naar de vele winkels of verkooppunten in de stad.

Met de opening van House of Vans is er dus een klein beetje publieke ruimte bewaard voor de straat. Al duikt die wel netjes ondergronds. Het is een showcase voor creativiteit en een plek voor nieuwe generaties straatkunstenaars die er zich kunnen uitleven. Of toch in de daarvoor bestemde ruimtes. Het is maar de vraag of street art zich in hokjes - of tunnelcomplexen - laat stoppen.

>> House of Vans is open van woensdag tot en met zondag
>> Gratis toegang, ingang via Leake Street