Als je hard genoeg werkt, kom je er wel. Toch?
‘Fortuin, geluk, speelt in ons land een erg grote rol in hoe je toekomst eruitziet.’ Foto: Ivan Put

Hoe kun je nog volhouden dat iedereen gelijk aan de start komt en gewoon maar zijn best moet doen om niet in de armoede te vervallen, als je ziet hoe groot de vermogenskloof in ons land is, vraagt Matthias Somers.

Wie? Staat op de Europese lijst voor SP.A. Hij schrijft deze bijdrage in eigen naam.

Wat? Geloven we dat nu echt, dat net die kinderen die geboren worden in rijkdom zoveel meer talent en wilskracht hebben?

‘Vermogenskloof 45 keer groter dan inkomenskloof’, zo stond het boven aan een artikel in deze krant (DS 6 mei) : wie in een arm gezin geboren wordt, groeit op in een gezin dat bijna honderd keer armer is dan een doorsneegezin, en dat zelfs meer dan 250 keer armer is dan een rijk gezin. Een huis bezitten ze meestal niet, en het spaargeld is amper goed om ongeveer een maand van te overleven. Het is dan ook niet verrassend dat de sociale mobiliteit hier zo laag is: wie in armoede geboren wordt, zal niet in rijkdom leven.

Want hoe kunnen we onszelf wijsmaken dat iedereen in België aan het begin van het leven dezelfde kansen krijgt, hoe kunnen we onszelf wijsmaken dat wie in rijkdom leeft dat louter te danken heeft aan hard werken en een flinke dosis lef en dat die verschillen in rijkdom dus rechtvaardig zijn, als de startposities zo verschillen? In 2010 bedroeg het nettovermogen van een arm gezin minder dan 2.700 euro, dat van een rijk gezin meer dan 687.000 euro: gaan we dan echt beweren dat een kind uit het ene gezin hetzelfde duwtje in de rug krijgt wanneer hij aan zijn leven begint als een kind uit het andere gezin?

Het lijkt erop, als je de reacties hoort wanneer je je vragen stelt bij die gigantische ongelijkheid. Het is afgunst, klinkt het. Elke cent extra op de spaarrekening is het gevolg van hard werken – en elke cent minder op de spaarrekening is dus het gevolg van niet hard genoeg werken. Doe wat beter je best, en ook jij had je villa in het Lubbeek van Theo Francken gehad, waar het blijkt te bulken van de miljonairs, als we hem mogen geloven.

Pech (voor even toch)

Zolang iemand nog een kind is, zijn we best bereid te spreken van ongeluk en brute pech: je kiest niet wie je ouders zijn, het kan jou moeilijk ten kwade worden geduid dat je ouders nooit genoeg verdiend hebben om een potje opzij te kunnen zetten.

Maar zodra dat kind ouder wordt en op eigen benen staat, is dat verhaal van pech in het leven plots van geen tel meer. Dan is zijn spaarrekening met amper een cent op plots een teken geworden van zijn gebrek aan werklust en inzet. Dat zijn buur die opgroeide in een rijk gezin een flinke zakcent meekreeg om zijn leven te beginnen, we vergeten het gauw. Dat zijn rijke buur daarmee een goedkope lening kan afsluiten voor die eerste woning, terwijl de ander van huurappartement naar huurappartement zwerft – kom.

De studie van Kuypers en Marx waaruit De Standaard citeert, laat zien hoe in gezinnen waar het gezinshoofd jonger is dan 32 jaar, het nettovermogen van een rijk gezin al 253.300 euro bedraagt. Wat flink meer is dan het nettovermogen van een gewoon doorsneegezin, bijna negen keer zoveel als het nettovermogen van een doorsneegezin in hun leeftijdscategorie, en maar liefst 850 keer zoveel als een arm gezin in hun leeftijdscategorie. Zullen we beweren dat die rijkste tien procent jongelingen écht al zoveel harder heeft gewerkt dan al die anderen?

Domme wieg

Misschien klopt het, misschien moeten we de conclusie trekken dat net de kinderen van de rijkste inwoners van België zóveel meer talent en wilskracht hebben dat zij al op erg jonge leeftijd, louter door hard te werken, meer rijkdom kunnen vergaren dan de meeste mensen in hun hele leven.

Maar is het niet waarschijnlijker dat in ons land, ook in ons land, het niet louter verdienste is die bepaalt hoeveel je fortuin bedraagt, maar dat fortuin – geluk – een wel erg grote rol speelt in hoe jouw toekomst eruitziet?

Of gaan we echt vertellen tegen iemand die in een arm gezin geboren wordt, sorry jongen, we weten dat de kans erg groot is dat je altijd in armoede zult leven, maar je had maar zo slim moeten zijn als je buur: die is zo verstandig geweest in een rijk gezin te worden geboren?