De V van vaag, vaak en vanalles (en van Victor de Laveleye)
Van links boven, in wijzerzin: Silvio Berlusconi, Roger Federer, Sharon Stone, Mahmoud Ahmadinejad, Winston Churchill en Moammar Kadhafi. Foto: epa en afp

Een overzicht maken van al wie het V-teken zoal heeft gebruikt en voor welke doeleinden, het zou handenvol werk kosten. Origineel kun je zo’n vondst dus bezwaarlijk noemen. Marnix Beyen vindt het vooral nuttig om op de oorsprong van het teken te wijzen.

Dat verwijzingen naar de jaren ’30 niet de geschikte manier zijn om de N-VA te bestrijden werd dinsdag nog maar eens bewezen. Met een ontstellende onbezonnenheid vergeleek de voorzitster van de Bornemse CD&V-jongeren het recent door de N-VA toegeëigende V-teken met een Hitlergroet. Daarmee bood ze de partij een uitgelezen kans om zichzelf in de slachtofferrol te plaatsen die haar electoraal ongetwijfeld goed uitkomt. Door deze polemiek uit te lokken stelde ze meteen diegenen in het gelijk die het V-teken als een geniale vondst van Ben Weyts bestempelden.

Waar Churchill de mosterd haalde

Terecht werd er nochtans in de online-versie van deze krant op gewezen dat dit symbool de voorbije decennia door de meest diverse politieke en maatschappelijke groepen en door allerhande actoren uit de showbizz werd gebruikt. Een prijs voor originaliteit kan de partij met haar idee dus niet wegkapen, maar de hele campagne heeft al aangetoond dat het haar daar niet om te doen is.

Toch is hier meer aan de hand dan de zoveelste opeising van een aan betekenisinflatie onderhevig symbool. Dat uitgerekend de N-VA zich hierop beroept, is uitermate cynisch. Het V-teken dankt zijn wereldwijde populariteit in de eerste plaats aan Winston Churchill, maar die had zijn inspiratie gehaald bij Victor de Laveleye, de Belgische liberaal die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Londen de Franstalige Belgische uitzendingen van de BBC verzorgde. Op 14 januari 1941 riep hij de Belgische bevolking op de letter V op alle mogelijke plaatsen aan te brengen als teken van verzet tegen de Duitse bezetter. Bewust had hij een letter gekozen die voor beide taalgroepen van het land een mobiliserende betekenis kon hebben: de Franstaligen konden ze verbinden met Victoire, de Nederlandstaligen met Vrijheid. De Belgen die deze letter gedurende de daaropvolgende weken, maanden en jaren op muren kalkten of elkaar met dit teken groetten, deden dit zonder twijfel uit gehechtheid aan hun democratische vaderland.

Het gebruik dat de N-VA van het teken maakt, is dus een omkering van de betekenis die er aanvankelijk aan werd gegeven. Een V die voor ‘Vlaanderen’ en ‘Verandering’ staat, werft op een tegelijk verhullende en onmiskenbare wijze strijders voor de definitieve aanval op datzelfde België dat De Laveleye juist wilde versterken. De N-VA is niet de eerste partij die zich aan deze Vlaams-nationale toe-eigening van het oorspronkelijk Belgisch-patriottische V-teken waagt – ook dat maakte de online-versie van deze krant al duidelijk. Dat Vlaams Belang hetzelfde al in 2007 deed, maakt de zogenaamd geniale strategie van Ben Weyts alleen maar onwelvoeglijker. Het toont aan hoe de partij een antifascistisch symbool gebruikt om een electoraat aan te spreken dat traditioneel aanleunt bij een openlijk xenofobe partij. Voor deze kiezers moet het symbool ongetwijfeld dienen als een geruststellend signaal dat de kern van het Vlaams Belang-programma nu verdedigd wordt door de grote volkspartij die op de drempel van de macht staat.

Het staat uiteraard iedereen vrij te stemmen of te militeren voor een separatistische partij zonder meteen voor fascist te worden uitgescholden. Maar omgekeerd zouden zij die deze keuze maken niet de illusie mogen wekken daarmee erfgenamen te zijn van het Belgische verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog – al was het maar uit respect voor diegenen die tijdens die oorlog hun leven hebben gewaagd, of die een naaste hebben zien verdwijnen voor het behoud van een democratisch België. Voor deze mensen betekent het V-teken veel meer dan alleen een internationaal herkenbaar, maar vrijwel betekenisloos symbool van triomf.