Kwik maakt vermiljoenrood in schilderijen zwart
‘De Roof’ van Rubens. Foto: ds

Antwerpse onderzoekers hebben ontdekt waarom het vermiljoenrood uit de schilderijen van Rubens en Bruegel tot zwart neigt te verkleuren. Door een chemische reactie wordt kwik gevormd.

Vermiljoenrood was eeuwenlang een populair pigment voor bekende schilders. In veel werken is het vermiljoenrood ondertussen echter zwart geworden. Eerder ontdekten wetenschappers al dat die verkleuring tot stand kwam onder invloed van lichtinval, chloor en vochtigheid. Het was tot nu toe echter niet duidelijk welk product bij die chemische reactie tot stand kwam.

Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen brengt daar nu verandering in. Tijdens onderzoek brachten ze pigment van Rubens’ schilderij ‘De Aanbidding door de Koningen’ aan op een elektrode en stelden dit bloot aan licht en chloorionen. De wetenschappers plaatsten die elektrode vervolgens onder een spanning, waardoor ze een corresponderende stroom konden meten. ‘Deze spanning bleek net die van kwik te zijn’, onthult hoogleraar en projectleider Karolien De Wael.

Moeilijk om vorming kwik te bewijzen

Het is volgens hoogleraar Koen Janssens niet vanzelfsprekend om de vorming van metallisch kwik bewijzen: ‘Het vormt zich, maar vooraleer je de gelegenheid krijgt het te analyseren is de stof alweer vervlogen of verder gereageerd.’ Dat kwik verzamelt zich in de ‘poriën’ en in kleine scheurtjes in de gebruikte verf van het schilderij. Die opstapeling zorgt er uiteindelijk voor dat het vermiljoenrood verkleurt.

Doctoraatsonderzoeker Willemien Anaf van de UA hoopt nu dat hun ontdekking kan helpen om historische werken te conserveren. ‘Schilderijen in het donker bewaren is natuurlijk geen optie, maar chloor weghouden van de verf wordt een belangrijke opdracht voor musea. De beschermende vernislaag speelt daar een belangrijke rol in.’