Overheid is niet alleen ‘beslag’
Carl De Keyzer, Brasov, Roemenië (1994). Foto: Carl De Keyzer/magnum

De overheid is meer dan een geldverslindende machine, die elke maand een aanslag pleegt op de portemonnee van de burger. We krijgen voor dat overheidsbeslag ook heel wat dienstverlening terug, zegt Peter Sommen, maar dat lijkt haast niemand nog te durven zeggen.

Wie? HR-directeur in overheidsdienst.

Wat? Terwijl we steeds meer eisen van onze overheid, vragen we ook dat ze inkrimpt: een vreemde contradictie.

Al enkele weken plaagt me een wat ongemakkelijk gevoel. Voortgaand op de retoriek die in Vlaanderen meer en meer veld lijkt te winnen, maak ik plots deel uit van ‘het overheidsbeslag’. Niks tegen de term, in zoverre hij aangeeft hoe groot het aandeel van de overheid in onze economie is. Maar de context waarin dat begrip de jongste weken wordt gebezigd, krijgt onmiskenbaar een connotatie mee. Ik voel me geculpabiliseerd, omdat ik blijkbaar mede de oorzaak ben van dat terug te dringen ‘overheidsbeslag’.

Wie ben ik? Ik ben een gedreven medewerker in dienst van de overheid. Ik ben dat al meer dan 25 jaar, zij het – toegegeven – een van het atypische soort: ik heb tot vandaag al bij vijf overheden gediend, telkens voor een middellange periode, omdat ik van oordeel ben dat een mens niet al te lang eenzelfde job moet uitoefenen. Een verandering van baan kan zowel voor de werknemer als voor de (nieuwe) werkgever een meerwaarde betekenen. Bovendien ben ik ook al tot drie keer toe vast benoemd geweest bij die verschillende overheden. Op dit moment ben ik contractant, in een mandaatsysteem, en heb ik al mijn vorige statutaire benoemingen achter me gelaten.

Een overheid is niet alleen ‘beslag’. Een overheid is veel meer dan alleen een financiële aanslag op de portemonnee van de burger.

Een overheid staat voor dienstverlening. En die dienstverlening uit zich in de meest diverse beleidsdomeinen. Een overheid organiseert onderwijs en gezondheidszorg, beheert musea en recreatiedomeinen, controleert of iedereen op een rechtvaardige manier bijdraagt tot de maatschappij en int die bijdrage in de vorm van belastingen. Een overheid organiseert arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding. Bovendien maakt de overheid via subsidiëring allerlei dienstverlening door andere organisaties mogelijk, gaande van het Ballet van Vlaanderen tot een sportclub of wijkwerking.

Om de kwalijke evolutie in de mindset van steeds meer mensen in onze samenleving wat scherper te duiden, kijken we best even naar de Verenigde Staten. In de Amerikaanse politiek is er geen enkele politieke partij – ook de Democraten niet – die aan haar kiezers durft uit te leggen dat je een minimaal niveau van belastingen nodig hebt om die overheid haar rol te laten spelen. De gevolgen daarvan zijn ondertussen pijnlijk duidelijk : steden en zelfs staten gaan bijna of helemaal bankroet. De orkaan Katrina kreeg vrij spel in de stad New Orleans, niet omdat ze zo extreem van kracht was, wel omdat het dijkenstelsel rond de stad door een volstrekt gebrek aan onderhoud en investeringen er niet meer tegen bestand was. De hele wegen- en energie-infrastructuur in Amerika is hopeloos verouderd. Men leze er Geert Mak maar op na.

Tax Freedom Day

Van eenzelfde allooi is de jaarlijkse stemmingmakerij rond de Tax Freedom Day. Ik kijk niet jaarlijks reikhalzend uit naar ‘de dag dat ik eindelijk voor mezelf werk’. Neen, ik heb het gevoel al vanaf 2 januari voor mezelf te werken, want ik besef dat die overheid mij ook heel veel teruggeeft voor de belastingen die ik betaal.

Voor mijn deur ligt een behoorlijk verharde weg, met riolering. Als mijn huis dreigt af te branden, is de brandweer na vijf minuten ter plaatse. Als ik me wat ziek voel, kan ik bijna gratis naar de dokter. We hebben zeer goed onderwijs, een ruim cultuuraanbod en openbare onafhankelijke media die me op de hoogte houden van wat er omgaat in de wereld. En als ik op het vlak van informatieverstrekking toch nog iets zou missen, pik ik het op in de bibliotheek om de hoek, en lees ik wat bij in het park vlakbij, dat netjes door mijn overheid wordt onderhouden.

Toegegeven, in pakweg Roemenië, India of Guatemala is het overheidsbeslag lager dan bij ons en valt de Tax Freedom Day ook behoorlijk vroeger op het jaar. Het is echter duidelijk dat de overheid er daar niet in slaagt te beantwoorden aan de basisnoden van haar bevolking, terwijl wij steeds meer noden ontdekken en dringende oplossingen van onze overheid vragen.

Efficiëntie

Het is een contradictie die staat als een huis: we vragen op dit moment steeds meer van onze overheid, en tegelijkertijd willen we het overheidsbeslag inkrimpen. Zo eisen we meer aandacht voor de wachtlijsten in de zorg en de kinderopvang, voor mobiliteits- en milieuproblemen, voor voedsel- en andere veiligheid. We vragen een overheid die stimuleert, sensibiliseert, motiveert… We leggen een heel groot deel van onze, zelfs persoonlijke, problemen af bij de overheid, met de vraag ze op te lossen.

Neen, de beste overheid is niet degene die het meest bespaart en het ‘beslag’ wil verlagen vanuit een dogma. De beste overheid is degene die haar maatschappelijke opdracht maximaal opneemt, terwijl ze de kostprijs daarvan zo laag mogelijk houdt door aan haar efficiëntie en effectiviteit te werken.

En net daarin wil de nieuwe generatie overheidswerknemers best wel meegaan. Meer nog, veel van onze overheden hebben op dat vlak al grote inspanningen gedaan, terwijl – toegegeven – er op heel wat plaatsen nog wel wat werk aan de winkel is.

Ik zie echter de juiste houding en intentie leven bij heel wat – niet per definitie jonge – overheidsmanagers, en ook bij heel wat uitvoerende overheidsmedewerkers. Terzelfder tijd ontmoet ik veel overheidsmedewerkers die nauwelijks nog publiekelijk durven op te komen voor het feit dat ze voor de overheid werken. Je zou voor minder, deel uitmakend van het ‘vermaledijde’ overheidsbeslag.

Ik heb al jarenlang het gevoel dat ik vanaf 2 januari niet alleen voor mezelf werk, maar ook werk voor de maatschappij, door bij te dragen aan de maatschappelijke opdracht van die overheid. En dat is met overtuiging en enthousiasme gedaan.