Wat als koning Filip iets overkomt?
Prinses Astrid in oktober 2011 bij de opening van het oncologisch revalidatiecentrum in de Koninklijke Villa Foto: BELGA
De oudste dochter van koning Filip is de eerste in lijn van de troonopvolging. Op een dag zal prinses Elisabeth haar vader opvolgen en de allereerste koningin van België worden. Stel dat er koning Filip iets overkomt als prinses Elisabeth nog minderjarig is, dan zal iemand anders de troon moeten warm houden tot prinses Elisabeth achttien jaar is.

Prinses Elisabeth (25 oktober 2001), het eerstgeboren kind van het nieuwe koningspaar, is dus de nieuwe kroonprinses. Vanaf haar geboorte werd ze opgenomen in de lijn van de Belgische troonopvolging.

Tot 1991 konden alleen mannelijke erfgenamen van de eerste koning van België, Leopold I van Saksen-Coburg, de troon bestijgen. In volgorde kwamen toen kroonprins Albert en zijn zonen Filip en Laurent in aanmerking om koning Boudewijn op te volgen. Maar het idee dat prins Laurent een -kleine- kans maakte om ooit koning te worden, bezorgde Boudewijn naar verluidt nachtmerries. Het parlement schafte in 1991 de Salische wet in de Belgische grondwet af. Sindsdien hebben zowel mannen als vrouwen gelijke rechten in de erfopvolging. Laurent werd plots de twaalfde in de rij van troonopvolgers.

Regent

Als haar vader overlijdt of aftreedt, zal prinses Elisabeth hem dus opvolgen. Maar wat als er in de komende zeven jaar iets ernstigs met de vorst zou gebeuren? Prinses Elisabeth is nog maar elf jaar. In dat geval moeten de Kamers (de Senaat en de Kamer van Volksvertegenwoordigers) een regent aanduiden. Dat staat zo in de grondwet (zie onderaan).

Grondwetspecialist Paul Van Orshoven (KU Leuven) verduidelijkt: 'Een regent kan op twee momenten worden aangeduid. Als de troonopvolger minderjarig is of als de troon onbezet is.' De Kamers zijn vrij te bepalen wie de troon in dat geval warm houdt. 'Dat hoeft niet eens iemand van de koninklijke familie te zijn.' 

In het verleden kende België al twee keer een regent. In 1831 was dat baron Erasme Louis Surlet de Chokier (1769-1839). Op 4 oktober 1830 riep België de onafhankelijkheid uit van het Koninkrijk der Nederlanden. Omdat het enige tijd duurde voor het nieuwe België een geschikte koning vond, diende een interimaris als regent op de winkel te letten. Surlet heeft zelfs een standbeeld en een plein Brussel.

De tweede keer was in 1944. Bij de bevrijding van België was koning Leopold III door de bezetter naar Duitsland weggevoerd, waardoor hij niet kon regeren. De Kamers kozen toen zijn broer prins Karel (1903-1983) als regent. Na de koningskwestie werd Leopold III gedwongen tot troonsafstand. Prins Karel bleef regent tot de jonge Boudewijn koning werd in 1951.

Stel dus dat koning Filip iets overkomt in de volgende zeven jaar, dan is de kans groot dat prinses Astrid (5 juni 1962) als regentes wordt aangeduid. Ook al hoeft de regent geen lid te zijn van de koninklijke familie, de politiek zal de monarchie vermoedelijk niet voor het hoofd willen stoten, en dan komt prinses Astrid als potentiële regentes in zicht. Ze kan namelijk op heel wat krediet rekenen in politiek België.

De huidige lijst van opvolging

  • Prinses Elisabeth (2001)
  • Prins Gabriël (2003)
  • Prins Emmanuel (2005)
  • Prinses Eléonore (2008)
  • Prinses Astrid (1962)
  • Prins Amedeo (1986)
  • Prinses Maria-Laura (1988)
  • Prins Joachim ( 1991)
  • Prinses Luisa Maria (1995)
  • Prinses Laetitia Maria (2003)
  • Prins Laurent (1963)
  • Prinses Louise ( 2004)
  • Prins Nicolas ( 2005)
  • Prins Aymeric (2005)

Wat staat er nu in de grondwet?

Art. 90
Bij overlijden van de Koning komen de Kamers zonder bijeenroeping samen, uiterlijk de tiende dag na die van het overlijden. Indien de Kamers tevoren ontbonden zijn en het ontbindingsbesluit bijeenroeping bevat tegen een later tijdstip dan de tiende dag, treden de oude Kamers opnieuw in functie totdat de Kamers die hun plaats moeten innemen, bijeenkomen.

Te rekenen van het overlijden van de Koning en tot de eedaflegging van zijn troonopvolger of van de Regent, wordt de grondwettelijke macht van de Koning in naam van het Belgische volk uitgeoefend door de in raad verenigde ministers en onder hun verantwoordelijkheid.

Art. 91
De Koning is meerderjarig op de volle leeftijd van achttien jaar.
De Koning neemt eerst bezit van de troon nadat hij, in een vergadering der verenigde Kamers, de volgende eed plechtig heeft afgelegd :

'Ik zweer dat ik de Grondwet en de wetten van het Belgische volk zal naleven, 's Lands onafhankelijkheid handhaven en het grondgebied ongeschonden bewaren.'

Art. 92
Indien, bij overlijden van de Koning, zijn opvolger minderjarig is, komen beide Kamers in verenigde vergadering bijeen, ten einde in het regentschap en in de voogdij te voorzien.

Art. 93
Indien de Koning in de onmogelijkheid verkeert te regeren, roepen de ministers, na deze onmogelijkheid te hebben laten vaststellen, de Kamers dadelijk bijeen. Door de verenigde Kamers wordt in de voogdij en in het regentschap voorzien.

Art. 94
Het regentschap mag slechts aan één persoon worden opgedragen.
De Regent treedt eerst in functie nadat hij de bij artikel 91 voorgeschreven eed heeft afgelegd.

Art. 95
Ingeval de troon onbezet is, voorzien de Kamers, samen beraadslagend, voorlopig in het regentschap totdat de geheel vernieuwde Kamers bijeenkomen; deze bijeenkomst heeft plaats uiterlijk binnen twee maanden. De nieuwe Kamers, samen beraadslagend, voorzien voorgoed in het bezetten van de troon.