Vorst moet in 2014 geen rol meer spelen bij formatie

De koning verdeelt

Koning Albert II is in zijn kersttoespraak veel te ver gegaan, vindt BART DE WEVER. In een moderne democratie hoort een vorst niet aan politiek te doen. Dat zouden de ervaringen van zijn vader Leopold III in die zo veelbesproken jaren dertig hem toch geleerd moeten hebben?
De koning verdeelt
Elio Di Rupo op audiëntie bij de koning, begin dit jaar. ‘De PS verstopt zich achter de troon', zegt De Wever. Benoît Doppagne/belga

‘Vertrouwen is het cement van de samenleving. Maar je kan het niet opleggen, het moet groeien tussen mensen.' De boodschap van vertrouwen, respect en samenhorigheid die de Nederlandse koningin Beatrix op Kerstmis bracht, staat in schril contrast met de opmerkelijke kersttoespraak van onze eigen vorst. Toch is het citaat niet van Beatrix zelf. In een constitutionele monarchie richt de soeverein zich immers tot de bevolking namens de regering. Als Beatrix spreekt, is de regering aan het woord. Iedere Nederlander weet dat ook: het zijn de woorden van Mark Rutte, niet de hoogstpersoonlijke mening van Beatrix. Nederland kiest uitdrukkelijk voor het model van een ‘verenigend koningschap'. Dat is de gang van zaken in een normale democratie waar nog een monarchie bestaat.

Maar bij ons schrijft de koning zijn toespraak zelf. In zijn memoires zegt Jean-Luc Dehaene daarover: ‘Het Paleis bepaalt autonoom de thema's en schrijft de basistekst: daar ben ik als premier nooit in tussenbeide gekomen. Ik kreeg de tekst wel voorgelegd tijdens een audiëntie. De inhoud moet nu eenmaal politiek gedekt zijn door een minister.' De vorst heeft dus het initiatief en is daar volledig autonoom in.

Een mooi voordelenpakket

Dat is een relatief recent gegeven. Pas sinds 1961 houdt de koning een kersttoespraak en pas twintig jaar later zou hij zich ook op 21 juli jaarlijks tot de bevolking richten. Tot 1892 sprak de koning wel tot de verenigde kamers van het parlement. Maar met de invoering van het algemeen meervoudig stemrecht deden de eerste socialisten hun intrede in het parlement. De traditie van de koninklijke toespraak werd daarop stopgezet, want men vreesde te veel voor heibel tussen de koning en de toen nog republikeinsgezinde sociaaldemocraten. Daardoor zou de koning in politiek vaarwater komen en zijn neutraliteit verliezen.

Het sleutelwoord is gevallen: ‘neutraliteit'. In een democratie moet een vorst boven de politiek staan om de gehele natie te kunnen vertegenwoordigen.

In 2011 verwees de koning naar The English constitution van Walter Bagehot waarin de koninklijke rechten opgesomd staan: the right to be consulted, the right to encourage, the right to warn . Op dat recht om te waarschuwen kan het Hof zich dus beroepen om politieke boodschappen tot het publiek te richten. Maar Bagehot schreef zijn tekst lang voordat er massamedia bestonden. Hij beschrijft het evidente recht van een koning om tijdens audiënties zijn mening te zeggen. Daarom bestaat trouwens het colloque singulier. Wat de koning zegt, moet binnenskamers blijven en wordt zeker niet publiek ...

Nog geen abonnee?
Abonneer voordelig om verder te lezen

Lees dS Avond, de digitale krant en Archief+.

Ja, ik neem een proefabonnement

Bekijk onze formules >
Neem een dagkaart >

Reeds abonnee?

Nog niet geregistreerd?

Registreer