'N-VA is een bouillabaisse van ideeën en ideetjes'
Paul De Grauwe en Paul Verhaeghe Foto: Bart Dewaele
Klinisch psycholoog Paul Verhaeghe schreef een boek over onze manisch depressieve samenleving. Econoom Paul De Grauwe gelooft in de vrije markt. De Standaard zette beide heren samen rond de tafel.

 Het hele gesprek met Paul Verhaeghe en Paul De Grauwe vindt u dit weekend in DS Weekblad. We bieden u al enkele fragmenten aan.

Verhaeghe: ‘Ik heb niets tegen meritocratie: prestaties en capaciteiten mogen beloond worden. Maar onze vorm van meritocratie is een survival of the fittest, waarin er alleen nog winners en losers zijn. Ik raad u de boeken van Richard Wilkinson aan, de man van The spirit level: daar wordt met cijfers bewezen hoe de competitie op de werkvloer de inkomensongelijkheid doet stijgen. De effecten zijn nefast, en niet alleen bij psychiatrische patiënten.’
De Grauwe: ‘De laatste twintig, dertig jaar hebben de markten, te veel speelruimte gekregen. Dat heeft geleid tot meer ongelijkheid, en dus ook tot meer onzekerheid en stress. Dat valt niet te betwisten. Ik was ook onder de indruk van het boek van Wilkinson. De overheid moet aan herverdeling doen, dat is duidelijk. Vandaag ontspringen te veel grootverdieners de dans, door uitbetalingen in opties en andere financiële systemen. De voordelen voor die toplaag moeten we dringend opnieuw gaan belasten.’

(...)

 

Verhaeghe: ‘In mijn boek stel ik de dingen op scherp. Met alle nuances erbij, zou het drie keer dikker zijn. En niemand zou het lezen. Patrick Janssens heeft gelijk: op bepaalde punten zijn we erop vooruitgegaan. Maar die objectieve verbeteringen verklaren niet waarom mensen zich vaak veel slechter voelen. We hebben het nog nooit zo goed gehad, en we hebben ons nog nooit zo slecht gevoeld.’
De Grauwe: ‘Dat is niet wat het wetenschappelijk onderzoek zegt. Het geluksgevoel is de laatste vijftig jaar ongeveer constant gebleven.’
Verhaeghe: ‘Hoe verklaar je dan het toenemende medicijnengebruik? De wildgroei aan verslavingen? Het stijgend aantal zelfmoorden?’
De Grauwe: ‘Misschien waren er vroeger barrières die zelfmoorden tegenhielden die nu zijn weggevallen. De katholieke kerk, bijvoorbeeld, zette mensen geweldig onder druk om géén zelfmoord te plegen. Maar dat betekent niet dat er toen geen mensen waren die erg ongelukkig waren. Ik zie weinig bewijzen voor je krasse uitspraken over geluk.’

 (..)

Verhaeghe:  ‘Vandaag zijn er véél meer depressies, en veel meer burn-outs. Op de speelplaats maken kinderen elkaar uit voor loser. Daar maak ik mij zorgen over.’
De Grauwe: ‘Ik ben op school geweest hier niet ver vandaan, in een jezuïetencollege. Op het einde van het jaar was er een plechtige proclamatie: de eerste van de klas kreeg een dikke stapel boeken mee. De stapel van de tweede op de lijst was al iets kleiner. De derde kreeg nog minder boeken mee. En daarna was er niets meer. Maar de ranking werd wel van de eerste tot de allerlaatste leerling afgeroepen. De druk om te presteren was vroeger groter dan nu. Voor de leerlingen die de druk aankonden, was dat niet erg.Maar veel van mijn vrienden konden dat niet aan. Het was desastreus.’
Verhaeghe: ‘Ik weet waarover je het hebt. Ik zat op internaat: we hadden vier uur en twintig minuten studie per dag, in een zeer prestatiegericht systeem. Maar er was één verschrikkelijk belangrijk verschil: we werden opgeleid om deel uit te maken van een gemeenschap.’
De Grauwe: ‘Van de elite, bedoel je.’
Verhaeghe: ‘Een elite die haar verantwoordelijkheid moest nemen. En die werd geleerd om niet in de eerste plaats de eigen zakken te vullen.’
De Grauwe: ‘De mensen die uit die nobele jezuïetencolleges gekomen zijn, hebben ondertussen ook hun zakken gevuld.’

(...)

De Vlaming lijkt het tegengif voor die verbrokkeling vandaag bij de N-VA te zoeken, een partij van normen en waarden. Kan Bart De Wever voor meer samenhorigheid zorgen?

De Grauwe: ‘Maar wat is dat, die partij? Waar staan zij voor: individualisme of nationalisme? Ze willen het zogezegd allebei, dat is toch een enorme contradictie? In een nationalistische partij zou de solidariteit sterk aanwezig moeten zijn. Maar omwille van politieke redenen heeft De Wever geprobeerd om er liberale elementen in te smokkelen.’
‘De N-VA is een bouillabaisse van ideeën en ideetjes, waar ze zelf nog niet klaar in zien. Als ze het liberale verhaal doordrukken, clashen ze met hun nationalistisch verhaal. Je moet toch echt gek zijn om te geloven dat er met de N-VA aan de macht meer volksverbondenheid zal komen? Het is pure politieke marketing.’