Breivik 'is slachtoffer van racistisch complot'
Foto: AFP
Dat zijn geestelijke gezondheid ter discussie staat, noemt Anders Behring Breivik onderdeel van 'een racistisch complot'. Dat zei hij maandag in de rechtbank in Oslo.

Volgens Breivik zijn de vragen over zijn psychische gezondheid bedoeld om zijn extremistische anti-islamitische ideologie te ondergraven.

De Noorse massamoordenaar is erop gebrand om de rechters ervan te overtuigen dat hij niet psychotisch is. Hij wil niet ontoerekeningsvatbaar worden verklaard, omdat zijn politieke denkbeelden, die hij in zijn proces uitdraagt, niets meer waard zijn als hij als 'gestoorde' wordt bestempeld.  'Ik weet dat ik het risico loop in een gekkenhuis te belanden en ik zal doen wat ik kan om dat te voorkomen', zei hij.

Niemand zou om een psychiatrisch onderzoek hebben gevraagd als hij een 'bebaarde jihadist' was geweest, stelt Breivik. 'Maar omdat ik een nationalistische strijder ben, word ik onderworpen aan ernstig racisme. Ze proberen de legitimiteit van alles waar ik voor sta teniet te doen.'

'Stoten onder de gordel'

Zijn irritatie liep op toen hij werd ondervraagd over zijn vuistdikke manifest, waarin hij rept van een Tempeliers-groep van gelijkgezinden. Volgens de aanklagers bestaat deze groep niet. Procureur Svein Holden las een paragraaf voor waarin Breivik een toekomstbeeld schetst waarin de loyaliteit van tempeliers wordt getest door hen vrijwillige chirurgische amputaties en castratie te laten ondergaan. Breivik sprak van 'stoten onder de gordel' en zei dat de paragraaf uit zijn context werd gehaald.

Voor aanvang van het proces zijn twee psychiatrische rapporten over Breivik opgemaakt. In het eerste werd hij ontoerekeningsvatbaar verklaard, in het tweede wordt hij wel toerekeningsvatbaar beschouwd. De Noorse raad voor forensische geneeskunde heeft aan de rechtbank twijfels geuit over dat laatste rapport. Het zou 'onvolledig' zijn. 

Verontschuldigingen

Eerder op de dag had Breivik 'zware verontschuldigingen' aangeboden. Niet voor alle 77 doden die hij op zijn geweten heeft, wel voor de slachtoffers die 'geen politieke banden' hadden. 

Breivik verontschuldigde zich onder meer aan de nabestaanden van een café-eigenaar, een van de acht mensen die bij de bomaanslag in Oslo omkwamen. De massamoordenaar vertelde dat 'burgers' niet het eigenlijke doel waren.

Van de 69 man die hij op Utoya ombracht, heeft Breivik geen spijt. Hij gaf eerder al aan dat hij gehoopt had meer mensen te doden op het eiland waar honderden jongeren aan een politiek zomerkamp van de sociaaldemocratische partij deelnamen. Zijn bloedbad daar acht hij 'noodzakelijk', herhaalde hij. 'Utoya is een politiek indoctrinatiekamp. Ik zie alle multiculturele politieke activisten als monsters, slechte monsters die ons volk, onze etnische groep, onze cultuur en ons land willen wegvagen.'

Toch vindt Breivik 'dat vele mensen in Noorwegen het meer verdiend hebben om terechtgesteld te worden dan die jongeren'. Hij alludeerde daarbij bijvoorbeeld op journalisten.

Breivik merkte nog op dat hij, net als de nabestaanden van zijn slachtoffers, na de aanslagen geen contact meer had met de mensen die hem dierbaar waren en dus ook familie en vrienden verloren heeft. 'Het enige verschil was dat het in mijn geval een keuze was.'

'Rechts geörienteerde man' gespaard

Er werd maandagvoormiddag nog dieper ingegaan op de raid op Utoya. Vrijdag had Breivik al zijn versie van de feiten gegeven - een relaas dat moeilijk aan te horen was voor de aanwezigen in de rechtszaal -  maar maandag moest hij ook antwoorden op detailvragen over de gebeurtenissen op het eiland. 

Hij vertelde onder meer dat hij doorlopend op armen en benen schoot die uitstaken op de plaatsen waar mensen zich schuilhielden. 'De bedoeling was hen uit hun schuilplaats te verjagen.'

Voor schoten van op korte afstand gebruikte hij een pistool, voor langere afstand gebruikte hij een halfautomatisch geweer.

Toen hij tijdens het bloedbad een gsm had gevonden, begon hij te twijfelen en heeft hij de politie opgeroepen om zichzelf aan te geven, vertelde hij. Op dat tijdstip had hij al 40 dodelijke slachtoffers gemaakt op het eiland.

Op de vraag van het openbaar ministerie waarom hij dan verder doodde, antwoordde Breivik zich niet te kunnen herinneren wat hij toen heeft gedacht.

Breivik zei nog dat hij een man spaarde, omdat hij vond dat deze er 'rechts georiënteerd' uitzag. 'Toen ik naar hem keek, zag ik mezelf', aldus Breivik. 'Ik denk dat dat de reden is dat ik niet op hem schoot.'