Zaterdag is het precies twintig jaar geleden dat Dirk Frimout als eerste Belg de ruimte in vloog. Een overzicht van zijn reis, van het legendarische gesprek met prins Filip tot de Frimout-gekte in eigen land.

Dirk Frimout, toen 51, ging als eerste Belgische astronaut de ruimte in op 24 maart 1992.

Hij reisde samen met nog zes andere astronauten in het ruimteveer Atlantis, dat aan zijn negende vlucht begon. Onder hen was ook een vrouw, Kathryn D. Sullivan.

De missie STS-45 zou de atmosfeer en de wisselwerking tussen aarde en zon onderzoeken, en duurde negen dagen.

Normaal zou de Atlantis op 23 maart om 14 uur vertrekken, maar minder dan vijf uur voor de voorziene lancering besloot Nasa om de liftoff met 24 uur uit te stellen. Bij het vullen van de externe brandstoftank was een lek vastgesteld. De tankbeurt werd stopgezet omwille van ontploffingsgevaar.

Op 24 maart kon de Atlantis dan toch gelanceerd worden vanop het Kennedy Space Center in de Amerikaanse staat Florida.

'Zeg maar Filip'

Aan boord van de shuttle werkte Frimout mee aan de eerste fase van het Atlas-project, een grootschalig onderzoek van de aarde en haar atmosfeer, belangrijk voor verdere studies over het klimaat en het milieu, waaronder het verdwijnen van de ozonlaag.

Aan boord vonden twaalf experimenten plaats, waaronder ook enkele Belgische.

Frimout werd tijdens zijn reis over de radio gelukgewenst door prins Filip. Het gesprek is nu nog legendarisch. 'Zeg maar Filip', zei de prins vanuit Huntsville tegen de astronaut. 'In de ruimte, er is geen protocol.’ Het zinnetje was bedoeld om Frimout op zijn gemak te stellen, maar groeide uit tot een grap die op café een lang leven heeft geleid.

Het telefoontje met de prins was evenwel niet het mooiste moment van zijn reis. 'Wanneer ze na de lancering de motoren uitzetten en je plots gewichtloos bent, dat was heel euforisch. Iedereen maakt zich dan los, probeert een venster te bereiken en feliciteert elkaar.'

75 gram persoonlijke bezittingen

  • Frimout maakte 143 toertjes rond de aarde, en legde  tijdens zijn 214 uur lange verblijf in de ruimte 3,2 miljoen mijl af. Dat is zo'n 5.149.900 kilometer.
  • De Atlantis vloog op 300 kilometer hoogte.
  • 'Je beseft er dat de aarde slechts een heel klein deeltje van het heelal is. In anderhalf uur waren we om de aarde heen', zei hij achteraf.
  • Sinds hij de aarde vanuit de ruimte heeft gezien heeft hij het gevoel dat hij overal is geweest, aldus Frimout. 'Wanneer een land ter sprake komt, denk ik automatisch: hoe heb ik dat vanuit de ruimte gezien?'
  • Frimout mocht - zoals alke astronaut - slechts 75 gram aan persoonlijke bezittingen meenemen naar de ruimte. Hij nam voor zijn echtgenote en kinderen een cd mee, en ook een vlaggetje van zijn geboortestad Poperinge.

Uur blijven zitten na de landing

  • Frimouts ruimtereis eindigde op 2 april. Om 13.32 uur Belgische tijd landde de Atlantis op piste 33 van Cape Canaveral in Florida.
  • Na de landing stuurde de toenmalige eerste minister Jean-Luc Dehaene een felicitatietelegram.
  • De missie verliep rimpelloos, en leverde aan schat aan wetenschappelijke gegevens op.
  • Na de landing werden aan de ruimtecapsule van Frimout zo'n twintig inslagen van rondzwevend ruimte-afval geteld.
  • Het duurde na de landing nog een uur voor Frimout stabiel genoeg was om te kunnen stappen en de capsule te verlaten.

Bijna twee keer de ruimte in

  • Frimout was al meer dan 15 jaar kandidaat-astronaut. In 1985 nam hij deel aan de selectieproeven van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa, en werd hij daarop als reserve-astronaut geselecteerd.
  • Door de ramp met de Challenger, een andere spaceshuttle, in 1986 - waarbij alle zeven bemanningsleden omkwamen - leek het er even op dat Frimout de ruimte toch niet ging halen. Het shuttle-programma lag maandenlang stil.
  • In september 1991 kwam dan toch het verlossende bericht, om 1u30 's nachts. 'Mijn vrouw en ik zijn toen maar opgestaan, en hebben een fles champagne ontkurkt.'
  • Bang is Frimout naar eigen zeggen nooit geweest.
  • Hij maakte eerst geen deel uit van de spaceshuttlecrew, maar werd aangeduid als vervanger van Michael Lampton, die met gezondheidsproblemen kampte.
  • De Nasa heeft een tijd lang overwogen om de bemanning van Atlas-1 opnieuw mee te sturen met de Atlas-2-vlucht het jaar nadien, om geen nieuw team te moeten opleiden. Uiteindelijk liet de organisatie dat plan varen.
  • Het Amerikaanse spaceshuttleprogramma, dat in 1981 begon, liep vorig jaar af met de laatste vlucht van de Atlantis in juli.

Frimout-gekte

  • Frimout werd in 1941 geboren in de West-Vlaamse stad Poperinge. Hij studeerde af als ingenieur aan de Universiteit Gent in 1963 en behaalde in 1970 een doctoraat in toegepaste fysica.
  • Hij was eerst departementshoofd bij het BIRA, het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie. Vanaf 1978 werkte hij voor het Europese ruimtevaartagentschap ESA.
  • Sinds zijn ruimtevlucht werkte hij bij Belgacom, Lernout&Hauspie en het biotechbedrijf Tibotec. Sinds 2002 is hij met pensioen.
  • Frimout is nog altijd een nationale held. Van de gekte in eigen land was de West-Vlaming zich ten tijde van zijn ruimtevlucht niet bewust. 'Ik verbleef lange tijd redelijk afgeschermd in de VS. Pas toen ik terugkwam werd ik erin ondergedompeld.'
  • Heel wat bedrijven en reclamebureaus sprongen op de Frimout-kar, en gebruikten de astronaut als kapstok voor hun promotie. Van Waterman-pennen over de Volkswagen Golf tot de toenmalige Kredietbank, Frimout was op allerlei advertenties te zien.
  • Tot nu toe hebben nog maar twee Belgen zich in de ruimte gewaagd. Frank De Winne deed het Frimout echter twee keer na, in 2002 en 2009.
  • Beiden ontvingen de titel burggraaf van koning Albert.
  • Frimout was de tweede Nederlandstalige ruimtevaarder, na de Nederlander Wubbo Ockels in 1985. Hij was de 268ste persoon in de ruimte.