De voorbije dagen was de spanning binnen CD&V groot geworden. Maar wat heeft Leterme tot zijn verrassende beslissing gedreven?
De voorbije weken leek Leterme meer en meer geïsoleerd te geraken binnen zijn partij. Heeft hij 's avonds soloslim gespeeld en de boel opgeblazen? Of werd hij onder druk gezet door zijn partij en kartel die van spanningen uit elkaar scheurde? Dat er geen oplossing zou komen op 15 juli, was eerder al duidelijk geworden. Wat maakte dat Leterme dan zijn verrassende ontslag indiende? Was de premier het plots allemaal moe? Of heeft hij tot het laatst niet geloofd in wat hij bij zijn ontslag uiteindelijk wel beweerde, namelijk dat het federale overlegmodel 'zijn limieten bereikt'. Leterme trok gisterenavond naar het paleis na een kort gesprek met de partijtop. Hij was de Franstalige tegenzetten beu. En hij kon niet anders. Het exit-scenario dat zijn regering moest redden, viel gisteren in duigen.

De audiëntie nam gisteren heel wat tijd in beslag. Uiteindelijk bleef premier Leterme zo’n vier uur op het kasteel Belvedère. De koning pleegde 's nachts ook overleg met Kamervoorzitter Herman Van Rompuy (CD&V) en de ministers van Institutionele Hervormingen Jo Vandeurzen (CD&V) en Didier Reynders (MR).

Leterme was kort in zijn commentaar bij zijn ontslag. 'Ondanks alle inspanningen en doorzettingsvermogen blijkt dat de tegengestelde visies tussen de gemeenschappen over het noodzakelijk tot stand te brengen nieuwe evenwicht in onze staatsinrichting vandaag niet te overbruggen zijn. Dit toont aan dat het overlegmodel op louter federaal niveau zijn limieten heeft bereikt. Toch blijft een staatshervorming een wezenlijk onderdeel van een regeerakkoord', verklaarde Leterme.

De eerste minister bedankte in de mededeling zijn collega’s in de regering voor het geleverde werk, 'dat de laatste dagen werd vorm gegeven via een begroting in evenwicht en een sociaal-economisch meerjarenplan'.

Overlegmethode

Bedoeling van gisteren was in plaats van een akkoord over de staatshervorming vandaag in de Kamer een nieuwe overlegmethode te presenteren, die de deelstaten een stevige zeg gegeven zou hebben in het communautaire debat. De Vlaamse minister-president Kris Peeters (CD&V) zou de Vlaamse delegatie in dat nieuwe overleg leiden.

Een echte 'dialoog van gemeenschap tot gemeenschap' was het niet, want de federale vicepremier Didier Reynders (MR) zou de Franstalige delegatie leiden. Bovendien gaf het nieuwe overlegplatform geen enkele garantie over de timing en de inhoud van de gesprekken. De facto dreigden de echte gesprekken over een staatshervorming uitgesteld te worden tot na de regionale verkiezingen van 2009. De Franstaligen reageerden enthousiast.

Twee hindernissen

Twee grote hindernissen barreerden de ontsnappingsroute van de premier: ten eerste zijn kartel CD&V/N-VA, ten tweede de Vlaamse regering. N-VA-voorzitter Bart De Wever ontnam Leterme gistermiddag elke illusie dat zijn kartel dit communautaire uitstel zou overleven.

De juniorpartner van CD&V ging niet akkoord met dergelijk scenario en was niet van plan Leterme nog te steunen. Die boodschap zette CD&V de hele dag onder zware druk. Zowel voorzitter Marianne Thyssen als Peeters overlegde uitgebreid met Leterme.

In de loop van de dag toonde CD&V zich bereid zijn premier te volgen, een overlegmoment werd voorbereid om de 230 CD&V'ers van de algemene vergadering te overtuigen. Enkele uren later, met daarin naar verluidt een stroom boze reacties van militanten op het CD&V-hoofdkwartier, schrapte de CD&V-top het overlegmoment. De chaos leek compleet.

Een tweede obstakel was de Vlaamse regering. Peeters zelf verdedigde deelname wel, maar zijn ploeg telt onder meer Geert Bourgeois (N-VA) en Bert Anciaux (Vl.Pro) in haar rangen. Zeker die eerste had geen enkele reden om akkoord te gaan.

De Vlaamse regering vroeg meteen ook bijkomende garanties: het moest een serieuze 'dialoog van gemeenschap tot gemeenschap' zijn, met 'een serieuze kans op slagen'.

Gisterenavond laat bevestigde N-VA nog eens dat ze niet bereid was te plooien onder druk van de premier. De CD&V-top zat heel de avond samen, terwijl Peeters in Ter Zake zich ook kritisch opstelde over het plan van de premier. Leterme zag zelf in dat er niets anders opzat dan zijn ontslag aan te bieden, wilde hij zijn partij niet compleet beschadigd uit deze crisis laten komen.