Nederland heeft een belangrijke verantwoordelijkheid in het mislukken van het eerste reddingsplan voor Fortis. Vooral minister van Financiën Wouter Bos speelde een catastrofale rol.

BANKEN

Van onze redacteur



Zondagavond 28september: Fortis lijkt gered. De Benelux-overheden leggen samen 11,2 miljard op tafel. België injecteert 4,7 miljard in Fortis Bank, Nederland 4miljard in Fortis Bank Nederland en Luxemburg 2,5 miljard in Fortis Bank Luxemburg. De Nederlandse minister van Financiën Wouter Bos laat blijken dat Nederland interesse heeft in het Nederlandse deel van Fortis. Uiteindelijk wordt afgesproken dat Fortis ABN Amro opnieuw zal verkopen. ING biedt 10miljard euro. Fortis zou zich terugplooien op zijn oude structuren van voor het stoutmoedig ABN Amro-bod.

In de loop van maandag injecteren België en Luxemburg de miljarden in de respectieve banken, maar de Nederlanders doen niets. Nog maandag blijkt dat ING, geleid door de Belg Michel Tilmant, zijn financiering niet rond krijgt voor de overname van ABN Amro. Wouter Bos voelt zich bekocht. Geen recuperatie van de Nederlandse activa en straks nog 4miljard op tafel leggen. Een moeilijk politiek verhaal en Bos draait zijn kar. De 4miljard komt er niet. Hij begint bovendien openlijk destabiliserende taal te spreken en suggereert dat er lijken in de kast zitten van Fortis België. Het nihil obstat voor de overname van ABN Amro had er met kennis van die feiten nooit kunnen komen, geeft hij aan. In Nederland ontstaat een run on the bank.

Kredietlijnen vallen weg, grote en kleine depositohouders trekken hun fondsen weg bij Fortis Nederland. Op de beurs is men zich van geen kwaad bewust. Daar waar het aandeel Fortis maandag nog een verrassende mokerslag kreeg, herstelt de koers tussen dinsdag en donderdag.

Vanaf dinsdag beginnen de Nederlanders te heronderhandelen. Filip Dierckx, ceo van Fortis, is woedend over de Nederlandse houding. Bos is niet van plan met de 4miljard over de brug te komen en eist een ander plan. De toestand bij Fortis Nederland wordt onhoudbaar. In versneld tempo zeggen de banken hun kredietlijnen op. De Belgische centrale bank, de NBB, houdt Fortis Nederland overeind en injecteert tot 45miljard euro liquiditeiten via een noodkrediet. Daarmee helpt België het Nederlands bankbestel overeind te houden.

De Nederlandse centrale bank, de DNB, onder leiding van Nout Wellink, doet niets. Officieel luidt het dat de NBB om technische redenen optreedt, want dat dit Europees toch afgehandeld wordt. Of het opzeggen van de kredietlijnen van ABN Amro aan Fortis ook op die manier kan uitgelegd worden, is maar de vraag.

Wouter Bos en de Nederlandse premier Jan Peter Balkenende bieden een luttele 9miljard euro voor het gehele Fortis Nederland, plus ABN Amro. Een mooie prijs voor een bank die aan het omvallen is, aldus de Nederlanders. Een kaalslag dreigt voor de Fortis-aandeelhouders. Die aandeelhouders zitten vooral in België waar vorig jaar massaal werd ingetekend op een monsterkapitaalverhoging van 13,2 miljard euro tegen (exclusief inschrijvingsrecht) 15euro per aandeel.

In het Belgische kamp wordt de overnameprijs als bespottelijk ervaren. Een verrijking van Nederland op de kap van België dreigt. De Belgische overheid en Fortis willen dat het spel correct gespeeld wordt en dat ook andere banken kunnen bieden, zoals bijvoorbeeld Deutsche Bank. Nout Wellink, president van de Nederlandsche bank is woedend want zijn plan is om een nieuwe grote Nederlandse bank te creëren. Die zal opgebouwd worden rond de Nederlandse activa van Fortis. Dat wordt zonder meer een grote bank. In het bancaire segment zijn Fortis en ABN Amro goed voor een marktaandeel van 40procent in de Nederlandse kmo-markt. Bij Fortis Nederland (inclusief de verzekeringsbranche) werken 45.000 mensen.

Fortis Nederland omvat de private bank MeesPierson, Fortis VSB, de oude Generale Bank Nederland, ABN Amro, verzekeraar Amev (die in 1822, toen België en Nederland één waren, werd opgericht als Algemeene Nederlandsche Maatschappij ter Begunstiging van de Volksvlijt) en Stad Rotterdam.

In het Belgisch kamp is het duidelijk: Bos en Wellink willen revanche nemen voor de overval op ABN Amro. Al van in het begin, toen bekend werd dat Fortis (mee) zou bieden op ABN Amro, hebben de Nederlanders zich zeer dubieus opgesteld, zeggen insiders.

Slechts met grote tegenzin gaven ze hun verklaring van geen bezwaar voor de overname. De Nederlanders konden ook nog verdere integratiestappen tegenhouden. De verhalen van lijken in de kast zijn ongeloofwaardig, weten de Belgen. Ze herinneren zich nog maar al te goed hoe de Nederlanders elke steen tien keer omgedraaid hebben en ellenlange vragenlijsten met soms ronduit belachelijke vragen op Fortis en de Belgische autoriteiten hebben afgevuurd.

Donderdagnamiddag zegt premier Yves Leterme op een hoorzitting in de senaatscommissie nog dat de Belgische banken nog niet uit de gevarenzone zijn. Hij citeert met name nog het bestaan van liquiditeitsproblemen. Leterme weet maar al te goed waarover hij het heeft. In België reageert men enigszins verrast. Leterme geeft in antwoord op een vraag van Johan Vande Lanotte tijdens de hoorzitting ook aan dat BNP Paribas nog niet uit het beeld is.

Vanaf donderdagavond nemen de onderhandelingen tussen België en Nederland het karakter aan van een marathonzitting. De Nederlanders spelen het hard. Wouter Bos maakt een zeer slechte indruk. Staatsmanschap is niet te bespeuren. Zijn gedrag lijkt meer op dat van een straatvechter. Tegen de ochtend heeft Nederland de activa binnen voor 16,8 miljard.

Dat is beduidend minder dan de impliciete waardering van het weekend daarvoor. Toen werden enkel ABN Amro en Fortis Bank Nederland op 18miljard gewaardeerd, wat op zich al erg laag was tegenover de overnameprijs van 24miljard voor ABN Amro vorig jaar. Vrij vertaald kan men zeggen dat Nederland enkel voor de verzekeringsactiviteiten heeft betaald en het bancaire er gratis bij kreeg.

In het Belgisch kamp bestaat vrijdagochtend de hoop dat de cheque van 16,8 miljard euro het restant van Fortis sterker zal maken met het oog op een doorstart. Premier Leterme ziet het als een win-winsituatie. Er moet geen verder geld in Fortis Nederland gestopt worden en er komt geld binnen voor Fortis België. Het is een zware aderlating voor Fortis, maar wat overblijft, de oude ASLK en de voormalige G-Bank, de NMKN en de oorspronkelijke AG (aangevuld met enkele buitenlandse activa), is levensvatbaar.

Maar ook dat lijken Wouter Bos en Nout Wellink België niet te gunnen. Bos zegt dat Nederland het goede deel gekocht heeft. In Fortis Bank België zitten besmette activa en het doorknippen van de banden belet dat het Nederlandse deel besmet wordt. Ook een woordvoerder van de DNB spreekt alarmerende taal. In België wordt zowel bij Fortis als aan politieke kant beleefd gereageerd op het dodelijke gif dat Bos en Wellink injecteren. Fortis mist de kans om vrijdagavond met gedetailleerde cijfers aan te tonen dat de bank voldoende versterkt is met de cash die binnenkomt.

Men laat het gif zijn werk doen. Het betekent meteen het einde van het doorstartplan. Vorig weekend werd nog gehandeld vanuit het geloof dat Fortis een zachte landing zou maken en zich met tijdelijke overheidshulp zou terugplooien op de oude structuren. Na de Nederlandse druk en uitlatingen bleef enkel dubbelzinnigheid overeind.

Daar waar Nederland voor de nationalisatie koos, doet de Belgische staat nu een stap terug. BNP Paribas wordt de nieuwe meerderheidsaandeelhouder in Fortis Bank. De overheid plooit zich terug op een blokkeringsminderheid.

Fortis blijft voorlopig beursgenoteerd, maar de vraag is welke waarde er nog op gekleefd kan worden. De kaalslag bij het meest verspreide aandeel in België is een feit.

Het te stoutmoedige project van de zakenman uit Knokke eindigt met een gigantische kater. Verschillende industriële families zijn een belangrijk deel van hun jarenlang opgebouwd vermogen kwijt. Maar ook de gewone spaarder en zelfs de Belg die niet rechtstreeks in aandelen Fortis belegd was, incasseert indirect verliezen via zijn pensioenspaarplan.