Er bestaat een redelijke kans dat u deze Standaard der Letteren hebt meegekregen van een van de superbe hostessen op de Boekenbeurs-stand van De Standaard. Er bestaat dus ook een kans dat u hem meteen op de beursvloer doorbladert en dat u daar deze regels leest. Dat is goed. Ik kan u helpen.

Vergis u niet, u hebt hulp nodig. U bent omringd, zeg maar gerust omsingeld door stapels boeken. De keuze is zo groot en uw vrije tijd is (na aftrek van internet, zaalvoetbal, televisie, voorlezen aan de kids en de occasionele scheve schaats) beperkt. U ervaart een nijpende behoefte aan een boek dat u niet veel tijd kost en dat van u niettemin een rijker mens maakt.

Ziehier De etaleur, het derde boek van Christiaan Weijts. Die naam zegt u misschien niets, maar de vorige boeken van deze jonge Nederlandse schrijver werden beide genomineerd voor belangrijke prijzen. Zijn tweede, Via Capello 23, maakt nog steeds kans op de Ako Literatuurpijs.

De etaleur, dat is Victor Zuid. Hij heeft de ontwerpen voor enkele baanbrekende winkelramen op zijn naam staan. Daarom heeft het warenhuis Cocagne, dat door de crisis in slechte papieren zit, hem gevraagd hun etalages onder handen te nemen.

Voor Victor komt de Cocagne-opdracht precies op het juiste moment. Hij is namelijk zopas aan de deur gezet door zijn vriendin Hella. In zijn atelier overnachten ziet hij niet zitten. Dus overtuigt hij zijn opdrachtgever ervan dat hij veel inspiratie zal opdoen door 's nachts in Cocagne te slapen. Het warenhuis wordt een metafoor voor dit tijdstip in Victors leven. Er is één pad doodgelopen, hij moet nu een ander kiezen. In de tijd die rest totdat hij een pad gekozen heeft, is alles mogelijk. Net als bij Cocagne: ‘Het is een pakhuis voor samen te stellen levens, in ontelbare potentiële combinaties. Dat de corduroybroek van de afdeling herenmode in aanraking gaat komen met de roodleren fauteuil een verdieping lager, en dat die op de armleuning de thriller krijgt te dragen die nu nog op de boekenafdeling slaapt, verdiept in zijn eigen gewelddadige dromen, is een mogelijke realiteit'.

Apocalyptische gloed

Nee, nog niet afhaken. U hebt nog niet het minste idee waar De etaleur allemaal over gaat. Er zit nog veel meer in dan ik totnogtoe vertelde.

Christiaan Weijts plaatst twee personages tegenover elkaar. Eerst Victor. Meegaand van nature. Gaat conflicten uit de weg. Hij bekijkt ze vanop een afstandje, ‘zoals hij op televisie een voetbalfinale tussen twee buitenlandse teams volgt. Zolang het gaande is kan het spel hem boeien, maar omdat hij er geen belang bij heeft, is het hem om het even wie er wint.' Is Victor een cynicus? De lezer beslist. In elk geval ziet hij in elke vorm van opwinding ‘de apocalyptische gloed van het vergeefse' en is engagement hem volledig vreemd.

De danseres Vita Laurier is juist één brok engagement. Zij werkt voor PIG, een actiegroep die geweld niet schuwt om het publiek te sensibiliseren. PIG vermoedt dat Cocagne investeert in wapenhandel en neemt de keten in het vizier. Het is onvermijdelijk dat zij in botsing komen met de nachtelijke bewoner van Cocagne. Het is even onvermijdelijk dat Victor oog in oog komt te staan met Vita, de vrouw op wie hij ooit hopeloos verliefd was, maar die hij uit zijn handen liet glippen.

Vita is een typische Weijts-vrouw, een femme fatale. Nou ja, eigenlijk is dat een tautologie: bij Weijts is een femme per definitie fatale. Vita geeft niet zomaar een kusje in je nek. Nee: ‘Haar warme lippen hapten kort in zijn hals.' Haar lichaam is niet zomaar verleidelijk. Nee: het is ‘een kalm bevel'.

Toch is het beperkend om te beweren dat vrouwen bij Weijts alleen maar bloedmooie tegenstandsters zijn. Ze vormen een tegengewicht voor de mannelijke hoofdpersonen: die laatste zijn opvallend vaak rationele types, sterk in hun vak en stevig in de schoenen staand. De vrouwen brengen hen uit evenwicht. Al zijn de gevolgen daarvan onaangenaam of rampzalig, het is de enige manier waarop Weijts' mannen werkelijk iets kunnen leren. Zal Vita Victor kunnen aanzetten tot engagement, tot het stellen van een Daad? Ik verklap niets, behalve dat wàt hij uiteindelijk doet, zowel een belangeloze Daad kan zijn als een persoonlijke afrekening. Een happy end of een pessimistisch slot? Weijts laat niet zijn kaarten kijken. Nogmaals: de lezer beslist.

Gedachtedraden

Mijn collega Maarten Dessing noemde Christiaan Weijts laatst ‘een essayistisch schrijver' en dat klopt.

Weijts schrijft met een pen in elke hand: links werkt hij aan het entertainment (een originele plot, mooie zinnen), rechts schrijft hij essayistische passages, die schijnbaar moeiteloos met het entertainment verweven raken.

Vanuit het thema ‘engagement' vertrekken twee andere gedachtedraden. Net als Annelies Verbeke in Vissen redden, varieert Weijts op de evolutietheorie. Hij toont ons, vanuit vogelperspectief, de 21ste-eeuwse mens, die zich terugtrekt in ‘comfortzones', die het individu losweken van de gemeenschap. Er schuilt een christendemocratische bezorgdheid in Weijts' verzuchtingen (‘De gemeenschap is aan een langgerekt en desastreus ontbindingsproces bezig'), maar je kan hem, in de flow van het verhaal, moeilijk ongelijk geven. Bovendien maakt het van Victor meer dan een toevallig romanpersonage, hij wordt een relevante vertegenwoordiger van zijn tijd.

Over die tweede draad ga ik het kort houden: die gaat over lotsbestemming en dient vooral om het personage Vita wat vlees aan de botten te geven. De rest moet u echt zelf lezen.

En waarom zou u dat niet doen? Laten we het economisch bekijken. De etaleur telt 160 bladzijdjes proza. Na twee, drie uur lezen, bent u voorzien van stof tot nadenken voor minstens een week. Een beperkte tijdsinvestering met maximaal rendement. De etaleur is een offer you can't refuse.

DE AUTEUR: haalde met zijn debuut, ‘Art. 285b' meteen de shortlist van de Ako-Literatuurprijs en de Gouden Uil.

HET BOEK: Een etaleur zit op een dood spoor in zijn leven en zoekt zijn heil in een warenhuis.

ONS OORDEEL: Weijts' eerdere boeken waren goed, dit is nog beter.

CHRISTIAAN WEIJTS

De etaleur. Dansnovelle.

De Arbeiderspers, 160 blz., 15 €.

www.christiaanweijts.nl

De aanrader van de week.