Eva Gabrielsson. Thrillerweduwe zonder rechten
Eva Gabrielsson woonde dertig jaar samen met de thrillerschrijver Stieg Larsson, maar kan geen aanspraak maken op zijn erfenis.reporters/scanpix
© CHRISTIAN RNBERG
Blikvanger — Misschien gaat u dit weekend wel naar de Boekenbeurs om een politieke thriller van wijlen Stieg Larsson te kopen. U bent vast niet de enige die twijfelt of u Mannen die vrouwen haten, De vrouw die met vuur speelde of Gerechtigheid of meteen alle drie koopt. Maar voor u betaalt, moet u weten dat van dat bedrag geen eurocent naar Larssons 'weduwe' Eva Gabrielsson gaat. Als je weet dat in Europa alleen al zo'n 21miljoen exemplaren van de boeken van de Millenniumtrilogie zijn verkocht, begrijpt u dat de erfenis geen bagatel is. In 2008 was Larsson internationaal de tweede bestverkopende auteur. Maar de vrouw die meer dan dertig jaar lief en leed deelde met de links geëngageerde activist en journalist, kan volgens de Zweedse wet geen aanspraak maken op zijn auteursrechten. Samenwonen volstaat niet voor de erfenis, dus gaan de royalty's en alle andere rechten op de postuum gepubliceerde politieke thrillers naar Larssons vader en broer, familieleden van wie de schrijver volgens de meeste bronnen vervreemd was.
De opschudding over het onrecht dat Eva Gabrielsson (55) wordt aangedaan, duurt al jaren. Zij blijft de regeling aanvechten, maar deze week deden Erland (74) en Joakim Larsson (51) een poging om Gabrielsson definitief te sussen met een 'gift' van bijna twee miljoen euro. Ze deden de geste eerst in de media, zonder dat ze de moeite namen om Gabrielsson of haar advocaat vooraf in te lichten. In een e-mail aan het Nederlandse blad HP/De Tijd liet een verbolgen Gabrielsson weten dat er nog lang geen sprake is van een overeenkomst. Zij vermoedt dat de Larssons haar snel willen 'uitkopen', omdat ze binnenkort een grote deal zullen afsluiten voor een Amerikaanse verfilming van de trilogie. Er circuleren namen als George Clooney, Johnny Depp, Quentin Tarantino en Martin Scorsese, en dus hangt er big business in de lucht. Volgens Gabrielsson is het haar, in tegenstelling tot de Larssons, niet zozeer om het geld te doen, want dat zou Stieg toch hebben voorbehouden voor goede doelen die in zijn ideologie pasten, maar om het beheer van zijn werk. Ze wil waken over de kwaliteit van het literaire erfgoed en dat kan niet zolang de familie haar niet tegemoetkomt.
De strijd om de laptop
Op het einde van de jaren 1990 begon Stieg Larsson een reeks thrillers te schrijven. Pas in 2003 contacteerde hij een uitgever. Op 9 november 2004, nog voor er ook maar één boek in de handel lag, overleed hij. Het was zo onverwacht dat er nog steeds wilde complottheorieën de ronde doen. De nuchtere waarheid is dat de kettingroker en workaholic gewoon een hartinfarct kreeg toen hij in zijn flatgebouw de trap moest nemen omdat de lift defect was. Larsson had een trilogie klaar. Een vierde boek was zo goed als af en hij had al synopsissen voor nog eens zes romans. In 2005 begon de Millenniumtrilogie aan een ongeziene verovering van de toptiens in de boekhandels wereldwijd.
Ondertussen zijn ook de erfenisperikelen uitgegroeid tot een thriller. Alles begint met de reden waarom Larsson en Gabrielsson nooit trouwden. Larssons linkse anti-fascistische en anti-racistische standpunten en zijn campagnes tegen extreem-rechts leverden hem vaak doodsbedreigingen op. Daarom leidde hij een discreet leven - en was trouwen uitgesloten. Wie in Zweden trouwt, moet zijn adres bekendmaken en dat zou van hen een gemakkelijk doelwit voor aanslagen hebben gemaakt. Stieg en Eva dachten dat het feit dat ze al zolang samenleefden hen voldoende rechten gaf, maar na zijn dood bleek de erfenis helemaal naar zijn familie te gaan. Bij gebrek aan een geldig testament verloor Eva de controle over de romans van haar levenspartner. Dat zoiets kan in een modelland als Zweden verbaast velen nog steeds.
Het was de Larssons menens om de hele nalatenschap onder controle te krijgen. Dat bewijst het verhaal van de laptop waarop een vierde, onafgewerkte roman en andere teksten zouden staan. In 2005 stelden ze een deal voor: Eva zou de computer inleveren in ruil voor hun helft van de flat die Stieg en Eva tot zijn dood hadden gedeeld. Die deal ging niet door, onder meer omdat Eva Gabrielsson de tekst niet wil laten publiceren. Afpersing, noemde ze het voorstel. Zo lijkt ook het aanbod van twee miljoen gedoemd om te worden geklasseerd, zolang de Larssons geen fundamentele afspraak willen maken.
Discretie
Het lot van Gabrielsson blijft velen beroeren. Om haar te helpen haar juridische kosten te betalen, zette een Noor zelfs een website op, www.supporteva.com. Daar wordt de fan van Stieg Larssons thrillers opgeroepen een bedrag te schenken per boek dat hij leest en per verfilming die hij bekijkt. Van 2,50euro minimaal tot 10euro 'als je woedend bent over wat Eva Gabrielsson overkomt'. 2,50euro zou de helft zijn van de rechten die de auteur per boek uitbetaald krijgt.
De enige manier waarop Gabrielsson in stijl kan terugslaan, is ironisch genoeg met een boek waarop ze wel de royalty's zal krijgen. Ze is immers bezig aan haar memoires, die de titel Het jaar na Stieg zullen krijgen. Maar zoals met zoveel episodes in dit vervolgverhaal gebeurt dat in alle discretie. Zelfs de uitgever is nog niet bekend.