Geen huisdieren houden, is de beste keuze voor het milieu. Als je dan toch per se een huisdier wilt, kies dan een planteneter die je aan het einde van de rit kunt opeten, een konijn bijvoorbeeld. En als dat je niet zint, hou het dan op een goudvis. Dat is de raad die twee Nieuw-Zeelandse professoren, het echtpaar Robert en Brenda Vale, geven aan mensen die milieubewust willen zijn. Het internationaal gerespecteerde duo publiceerde zopas Time to eat the dog?, een uitgebreide gids voor duurzaam leven. Ze gingen daarbij geen onderwerp uit het dagelijkse leven uit de weg: ze berekenen niet alleen het verbruik van onze wagen of het effect van het isolatiemateriaal dat we in onze woningen gebruiken, maar ook de impact van een partijtje golf, ons huwelijksfeest en de manier waarop we begraven worden. Van blz. 225 tot blz. 253 passeren ook onze huisdieren een voor een de revue: van hond en kat tot kip, hamster en goudvis. Dat soort berekening is een internationale primeur.

De cijfers zijn ronduit ontluisterend, zeker als ze in een vergelijkende context worden gezet. Onze 'westerse' Duitse herdershond heeft een ecologische voetafdruk die een pak groter is dan die van een inwoner van Vietnam en bijna drie keer zo groot als die van een Toyota Land Cruiser die 10.000 km per jaar rijdt. De 'voetafdruk' van het huisdier aan het andere eind van de lijst, de goudvis, is toch nog steeds zo groot als die van twee gsm's. De Vales volgen nauwkeurig de rekenformule en geven volledig inzicht in hun cijfers. De ecologische voetafdruk is de productieve grond- en wateroppervlakte (in hectare) die per jaar nodig is om, in dit geval, de consumptie en de afvalverwerking van een huisdier te kunnen handhaven.

De belangrijkste reden voor die grote ecologische voetafdruk is het eten dat we aan die dieren voorschotelen. 'De dieren op zich zijn niet het probleem. Het is de manier hoe we ermee omgaan.' Onze definitie van huisdieren is de jongste decennia helemaal veranderd. Huisdieren zijn geen last-, jacht- of waakdieren meer. We gebruiken katten niet meer om ongedierte weg te houden of konijnen en kippen om te kweken voor voedsel. Bovendien eten onze troetelhonden en -katten nog zelden keukenrestjes en gaan ze niet op zoek naar voedsel in de natuur. Ze leven van gedroogd, diepgevroren of ingeblikt voer, waarin onder meer vlees, vis en rijst verwerkt is. Vooral het vlees - een gemiddelde hond heeft zo'n 164 kilo per jaar nodig, berekenden de Vales - weegt door in de voetafdruk. Daar raken ze een teer punt. De exploderende vleesconsumptie wereldwijd, niet alleen bij huisdieren, maar ook en vooral bij mensen, wordt algemeen als een groot ecologisch probleem gezien. De agro-industrie die ons vlees levert, heeft allerlei negatieve neveneffecten op het milieu, van de uitstoot van broeikasgassen tot gezondheidsproblemen voor de consument.

Dat pet food de jongste jaren big business is geworden, is gemakkelijk te bewijzen. De waarde van de export van dierenvoedsel uit de VS bijvoorbeeld, steeg van 21miljoen dollar in 1997 tot 965 miljoen dollar in 2006.

Bij de berekening van de voetafdruk van huisdieren spelen nog meer factoren dan de ingrediënten en de productie van het voer; ook de verpakking en het bijhorende afval en het transport worden in overweging genomen… Vandaar dat Blackie niet zo'n milieuvriendelijk idee is.

De conclusies van de Vales zijn helder en duidelijk: huisdieren hebben een verbazend grote ecologische voetafdruk als je die vergelijkt met andere aspecten van ons dagelijkse leven. De radicale oplossing is geen huisdieren te houden. Als dat niet kan, is een eetbaar huisdier een verantwoorde vorm van recyclage. Als je toch een grote hond wilt, dan word je ter compensatie best vegetariër en gebruik je uitsluitend het openbaar vervoer.

Oren & poten

Wie aan huisdieren raakt, mag een storm van verontwaardigde reacties verwachten. Kannibalen, zijn de Vales genoemd, en fantasten. Of 'compleet immorele pseudo-wetenschappers'. Los van de heftige sentimentele commentaren op de drastische suggestie in de titel van het boek, proberen velen argumenten aan te voeren die de berekening van de Vales onderuit halen. Dat het bij honden- en kattenvoer alleen maar om slachtafval zou gaan dat de mens niet wil eten, bijvoorbeeld. Die kritiek pareren de Vales al in hun boek: dat we misschien beter zelf opnieuw die dingen, zoals varkensoren en -poten en zwezeriken, leren eten.

De berekeningen van de Vales worden alvast bevestigd door het wetenschappelijke blad The New Scientist, dat aan een Britse wetenschapper vroeg om de berekening voor een hond over te doen op basis van gegevens die hij verzamelde. Hij kwam tot dezelfde resultaten - zo zijn twee hamsters 'even goed' als een plasma-tv. Het blad maakt het standpunt van de Vales alleen maar harder door er ook nog de andere nadelen van huisdieren bij te halen, zoals de massa uitwerpselen die ze produceren en de ziektes die ze overdragen.

Uiteindelijk is het de Vales, naar eigen zeggen kattenliefhebbers, te doen om bewustwording, niet om een massale slachtpartij van huisdieren. Net zoals ze gewoon vragen om na te denken over de vaststelling dat zwemmen in een onverwarmd zwembad een duurzamer sport is dan op een golfterrein rondrijden met een karretje. 'Veel mensen stellen zich vragen bij het rijden met grote wagens, maar ze maken zich geen zorgen over hun herdershond. Het enige wat wij zeggen, is: misschien moet je daar toch ook maar eens over nadenken. Want de impact op het milieu is vergelijkbaar.' Met hun cijfers en aanbevelingen willen ze ons aan het denken zetten over onze levensstijl.

Hond in tomatensaus

Haal het onderwerp huisdieren aan en je hebt de volle aandacht. Zeg lelijke dingen over huisdieren en je krijgt de halve wereld over je. Die provocatie beoogt ook Jonathan Safran Foer in Dieren eten, zijn eerste non-fictieboek dat deze week is verschenen. Hij gebruikt onze lichtgeraaktheid over huisdieren om onze aandacht vast te krijgen en een persoonlijke keuze toe te lichten, niet om een wetenschappelijke vaststelling te maken. In 300 bladzijden legt hij uit waarom hij vegetariër is geworden.

Als voorsmaakje gaf de jonge schrijver van de bestsellers Alles is verlicht en Extreem luid & ongelooflijk dichtbij, een stuk aan The Wall Street Journal, onder de titel 'Let them eat dog'. Dat is een uitdagende parafrase op 'Qu'ils mangent de la brioche', de legendarische uitspraak van de Franse koningin Marie-Antoinette naar aanleiding van de broodschaarste in Frankrijk. Foer verbaast zich ironisch over onze afkeer van hondenvlees - om ons ervan te 'overtuigen' dat gestoofde hond in tomatensaus lekker kan zijn, geeft hij in zijn boek zelfs een Filipijns recept voor een huwelijksfestijn.

Foer weet dat zijn suggestie verontwaardiging oproept - hij heeft zelf een hond, George, dus hij kent het gevoel - maar die reactie is net wat hij nodig heeft om ons nog een stap verder te krijgen dan de reflectie die de Vales ons aanbevelen. Als we om de een of andere reden bezwaren hebben tegen het eten van onze huisdieren, zelfs als dat een milieuvriendelijke oplossing zou zijn, waarom laten we ons dan zo gemakkelijk kipfilet of biefstuk voorzetten? Waarom beroepen wij ons op argumenten als liefde, pijn en intelligentie als het om honden of katten gaat en willen we zelfs niet eens weten hoe kalkoenen en varkens in de agro-industrie voor ons gekweekt, geslacht en versneden worden?

'We bevinden ons in een vreemde situatie. Bijna iedereen vindt het belangrijk hoe we omgaan met onze dieren en het milieu, en toch staat er bijna niemand bij stil, terwijl dat van vitaal belang is. Wat nog vreemder is, is dat de groep mensen die door geen dieren te eten wél handelt naar die oncontroversiële, ecologische normen en waarden (het aantal mishandelde dieren vermindert erdoor en onze voetafdruk verkleint), vaak wordt afgedaan als marginaal of zelfs radicaal.'

Foer haalt, net als de Vales, eerst het argument van de ecologische voetafdruk aan. 'De bijdrage van de veeteelt aan het broeikaseffect is 40procent groter dan die van de gehele transportsector; het is de hoofdoorzaak van de klimaatverandering.' Maar Foer gaat verder dan het milieueffect, hij betrekt ook gezondheid en dierenleed bij de discussie. Hij doet dat briljant in een mix van persoonlijke herinneringen, filosofische beschouwingen en aangrijpende undercoverjournalistiek.

Meer nog dan de met cijfers onderbouwde conclusies van de Nieuw-Zeelandse wetenschappers, kan de drijfveer van Foer ons aanspreken. Hij begon zijn zoektocht toen hij voor de eerste keer vader werd. Want op het moment dat je je eigen kind te eten moet geven, ga je nadenken, weet hij.

Briljante vondsten zijn de verwijzingen naar zijn Joodse grootmoeder, die net niet van honger omkwam in de Tweede Wereldoorlog. Toch weigerde ze in de hoogste nood het stukje varkensvlees dat een Russische boer haar toestak - omdat het niet koosjer was.

Undercover

Foer maakt er zich niet alleen vanaf met een goed geschreven persoonlijk verhaal. Hij zoekt de feiten op en checkt zijn bronnen, maar gaat ook undercover in de Amerikaanse voedingsindustrie. Dat levert een catalogus op van de oorlogstactieken van de visserij en de horrorpraktijken van de industriële veefokkerijen. Foer schetst apocalyptische taferelen van genetisch gemanipuleerde rassen tot 'foutjes' bij de slacht, maar doet evengoed een poging om vleeseters te sussen met lieflijke verhalen van biologische kwekers en zachtaardige slachters. Voor hem staat de keuze evenwel vast: geen kalkoen met Thanksgiving.

Terwijl de Nieuw-Zeelanders uit sommige hoeken het verwijt krijgen dat ze met hun droog onderzoek alleen maar de tegenstanders voeden die duurzaamheid belachelijk vinden, kon Foers bevlogen boek al zelfs enkele columnisten en recensenten in een klap overtuigen om vegetariër te worden. Vorige zaterdag nog bekende de recensente van de Nederlandse krant Trouw dat ze na het lezen van Dieren eten vlees van haar menu had geschrapt. Een schrijver blijkt meer impact te hebben dan een wetenschapper.

Robert Vale kan zich vinden in de guerrillatechniek van Jonathan Safran Foer, die het taboe op het eten van huisdieren aangrijpt om het vegetarisme onder de aandacht te brengen. 'Varkens, schapen en koeien zijn net zo lief als honden en katten... Als we onze impact op het milieu willen verkleinen, moeten we in de richting van het vegetarisme evolueren. Jammer genoeg gaat het de andere kant op en neemt de vleesconsumptie toe.' Ook hier zijn de cijfers verpletterend. In 2007 at de gemiddelde aardbewoner 42 kilo vlees; in 1980 was dat nog maar 28,1 kilo.

Of het brokken voor Blackie zijn of kipfilets voor de kinderen, we zitten dus met een probleem, dat bevestigen ook instanties als de Verenigde Naties. Op zulke momenten is het tijd voor provocaties als Time to eat the dog?, vinden de Vales en ze rechtvaardigen zich in hun droge, laconieke stijl. 'Als we erkennen dat we iets moeten ondernemen, dan kunnen we als het ware “de hond opeten, door geen nieuwe dieren meer in huis te nemen, als deel van ons plan om onze persoonlijke impact op de planeet te verkleinen. Als we niet opletten, dan komen we in een toekomst van schaarste en hoge prijzen terecht en dan worden we misschien wel verplicht om de hond op te eten. Hoe dan ook, het is niet de beste tijd om een hond te zijn.' Bij Jonathan Safran Foer heeft de overweging om 'de hond op te eten' recht naar het vegetarisme geleid.

Robert en Brenda Vale, 'Time to

eat the dog? The real guide to sustainable living', Thames &

Hudson, 384 blz., 14,95 pond.

Jonathan Safran Foer, 'Dieren eten', Ambo/Manteau, 336 blz., 19,95 euro.www.jonathansafranfoer.nl