Steven De Foer

Drie jaar geleden werd met veel bombarie de grote vernieuwing van de VRT-nieuwsredactie doorgevoerd, met de fameuze eengemaakte redactie. Sindsdien is er veel gebeurd. Enkele niet meteen aanvaarde stijlaanpassingen, kritiek over verkleutering en provincialisme, technische problemen en hier en daar wat misnoegdheid overschaduwden een aantal ambitieuze initiatieven.

Op 1 juli werd de hoofdredactie herschikt. Pieter Knapen en Siegfried Bracke verdwenen uit de vijfkoppige leiding en voortaan wordt de nieuwsdienst geleid door een trio: de oudgedienden Kris Hoflack (duiding) en Wim Willems (journaals) en Liesbet Vrieleman (gemeenschappelijke middelen en online). Vrieleman, amper 33, heeft het laatste woord als er fundamentele onenigheid zou zijn binnen het triumviraat. 'Maar dat is nog niet één keer gebeurd', stellen ze enigszins verbaasd vast.

Het is kennelijk menens met de vervanging van het conflictmodel door het consensusmodel?

Vrieleman: 'Er is nooit een conflictmodel geweest. Uiteraard zijn er al eens botsingen en discussies. Maar het is gewoon gemakkelijker om deze boîte te besturen met drie dan met vijf.'

Willems: 'Met drie heb je veel makkelijker informeel overleg, en zo smoor je mogelijke conflicten vaak in de kiem.'

Vorige jaren werden journalisten van diverse programma's tegen elkaar uitgespeeld: iedereen moest scoren, iedereen was concurrent van iedereen.

Hoflack: 'Er doen daarover veel indianenverhalen de ronde. Alsof we hier elke dag vechtend over de redactievloer rolden. Als je zoveel gedreven journalisten hebt, die op dezelfde praatgasten en dezelfde onderwerpen zitten te vlassen, dan is het toch normaal dat er af en toe conflicten ontstaan? Dan moeten de bazen knopen doorhakken. Het grote verschil is dat de redacties nu meer met elkaar praten.'

Vrieleman: 'Als een journalist na drie weken wroeten in een dossier een scoop heeft, dan is het logisch dat die journalist en dat programma in de kijker gezet worden. Maar het is ook belangrijk hoe die andere programma's daarmee omgaan. Het journaal kan een voorzet geven voor een scoop in Koppen of Terzake.'

Willems: 'Maar interne concurrentie is ook niet uit den boze, hé? Zonder interne concurrentie zouden we in slaap vallen. Met Het journaal hebben we de concurrentie van het VTM-nieuws, maar VTM doet niet aan duiding.'

Radio en tv-redacties werken nu al drie jaar samen, maar is de visie op nieuws dezelfde? Radio 1 lijkt op een ernstiger publiek te mikken dan de tv.

Vrieleman: 'Het zijn twee verschillende media. Het radionieuws duurt zeven minuten. Daarin krijg je alleen het harde nieuws. Een tv-journaal duurt veertig minuten. Als je de kijker veertig minuten wil boeien, dan moet je dat als een echt tv-programma opbouwen. Het nieuws van de dag vooraan, maar na tien minuten ook de kijker even op adem laten komen met een wat luchtiger item, enzovoort.'

Hoflack: 'Het aanbod is gewoon veel ruimer geworden. We hebben video op onze website. We hebben programma's voor het grote publiek zoals Volt en Koppen, maar ook voor een kleiner, zoals De keien van de Wetstraat en Phara. En dat geldt ook voor de radio. Voor elk wat wils.'

Willems: 'Er is niets mis met het maken van verschillende keuzes. Ik haat dagen waarop je een ochtendinterview op de radio vervolgens ziet verschijnen op de website, en dat hetzelfde interview ook 's avonds nog in het tv-journaal zit. Al moeten we zeker niet terug naar de situatie van vroeger, toen onze tv- en radioredacties elkaar soms vierkant tegenwerkten: op de radio hadden ze het dan over een grote regeringscrisis, en hun tv-collega's minimaliseerden dat tot een crisette. Johnny Vansevenant zit nu recht tegenover Ivan De Vadder. Zij leggen hun informatie samen, en één plus één is vaak drie.'

'Een eengemaakte redactie betekent voor ons niet dat een journalist voor radio én voor televisie én voor de website gaat werken in alle omstandigheden. Dat zou ten koste gaan van de kwaliteit. Wel dat je samenwerkt wanneer dat nuttig is. We zitten in een informatiemaatschappij. Alleen diegenen die betrouwbare informatie kunnen afleveren, zullen overleven. Als het bericht binnenkomt dat het verdwenen kleutertje Younes dood is teruggevonden in het kanaal, you better check twice vooraleer je daar iets mee doet. Onze betrouwbaarheid is ons hoogste goed.'

Maandag opende het tv-journaal met Younes, terwijl er nog nauwelijks iets geweten was over de feiten. Jullie verslaggeefster kon alleen speculaties opsommen.

Willems: 'Een zorgwekkende verdwijning, waarvoor de politie massaal uitrukt, is hoe dan ook een nieuwsfeit. Als het kindje teruggevonden wordt, dan is de kans groot dat dat in de eerste uren gebeurt. Daarin moet je je rol als nieuwsmedium spelen.'

Vrieleman: 'Het heeft ook altijd te maken met het aanbod van de dag. De ene dag is de keuze groot, de andere dag beperkt.'

Het blijft gaan om één kind. Erg, maar weinig relevant vergeleken met het wereldnieuws, zoals de start van het proces van de spilfiguur in de laatste grote oorlog in Europa.

Willems: 'Een proces waar de verdachte niet kwam opdagen. Dus kozen wij voor het kind. We zijn allemaal een stuk gevoeliger geworden voor wat er gebeurt met kinderen sinds de affaire-Dutroux in 1996. We hebben dat destijds grandioos gemist. We zijn op onze hoede voor de excessen in de nasleep van de affaire-Dutroux, maar in dit land is een verdwenen kind echt belangrijk.'

Hoflack: 'Die verdwijning is het nieuws waarover iedereen praat.'

Het aanbod wordt dus gedreven door wat het brede publiek vraagt. Moet een openbare omroep de lat niet wat hoger leggen?

Hoflack: 'Als openbare omroep moet je voortdurend de moeilijke evenwichtsoefening maken tussen verbreding en verdieping. Als je alleen verbreedt, ben je slecht bezig. Maar je kan je kan ook niet alleen verdiepen, want dan keer je terug naar de BRT van twintig jaar geleden, toen niemand op de Reyerslaan geïnteresseerd was in wat de kijkers en de luisteraars wilden.'

Vrieleman: 'We hebben trouwens ook twee journalisten naar Den Haag gestuurd voor het proces van Karadzic, we hebben echt wel oog voor de rest van de wereld.'

Binnenlands nieuws, vooral faits divers, overschaduwt toch het buitenland?

Hoflack: 'Ik ben het daar absoluut niet mee eens. Jef Lambrecht is de voorbije maanden in Afghanistan, Pakistan en Iran geweest. We zijn het enige Vlaamse medium dat een bureau heeft in China en Washington. Als er belangrijk buitenlands nieuws is - zoals woensdag met de bloedige aanslag in Pakistan - dan openen we daar het journaal mee. We zijn het slachtoffer van perceptie, omdat we een keer het journaal geopend hebben met zeven minuten FC De Kampioenen - wat achteraf bekeken inderdaad overdreven was. Maar we hebben er ondertussen wel duidingprogramma's bijgekregen zoals Vranckx - puur buitenland - en Koppen XL.'

Willems: 'Buitenlands nieuws is makkelijk, als je gebruik maakt van wat de agentschappen leveren. Maar je maakt alleen het verschil door eigen mensen naar het buitenland te sturen. Tom Van de Weghe heeft het nog vrij onbekende China in de Vlaamse huiskamers gebracht. Hij is duur, maar hij levert uitstekend werk en dus hebben we net beslist dat we ook in deze moeilijke financiële tijden dat bureau in China openhouden.'

Jullie radiojournalist Jef Lambrecht verweet de VRT onlangs zelf een eigen kerktorenfixatie. Komt het nog goed tussen jullie?

Vrieleman: 'Natuurlijk. Wij praten vaak met Jef. Specialisten zoals hij zijn van ontzettende waarde voor onze nieuwsdienst. Het zou dom zijn om die enorme expertise niet te gebruiken.'

Op tv zie je belangrijke ontwikkelingen in het Midden-Oosten vaak op een drafje afgehandeld worden.

Willems: 'Als er meer dan honderd doden vallen in Bagdad, dan brengen wij niet alleen de feiten, maar ook achtergrond en duiding. Toegegeven, niet altijd in het tv-journaal, maar radio en duidingprogramma's behoren ook tot het aanbod. We sturen Jef voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen trouwens opnieuw naar Afghanistan. Ik vind het goed dat kritische mensen als Jef ons scherp houden. Al vond ik hem op het moment van zijn uithalen eventjes een pain in the ass. (Lacht) Eventjes, hé!'

Kijken jullie niet te veel naar het VTM-nieuws, en te weinig naar andere openbare omroepen?

Hoflack: 'Het zal geweldig pretentieus klinken, maar ik durf stellen dat wij een van de beste journaals van Europa maken. Ik daag jullie uit om eens goed te kijken naar de Rai in Italië, TVE in Spanje, France 2 en zelfs de NOS in Nederland.'

Willems: 'En leg er ook eens het bereik naast. Ook dankzij het VTM-nieuws, dat meer kwaliteit biedt dan de journaals van commerciële zenders in het buitenland. Samen bereiken wij om 19uur dag na dag tachtig procent van alle kijkers met onze nieuwsuitzendingen. Dat is fenomenaal, dat bestaat in geen enkel ander land. Zo slecht zullen we dan toch niet bezig zijn.'

Blijft cultuur niet stiefmoederlijk behandeld?

Vrieleman: 'Kom zeg, we brengen meer cultuur dan ooit. Breed, dat geef ik toe, K3 hoort daar ook bij, maar we werken dan ook voor een breed publiek.'

Hoflack: 'Er zit nagenoeg elke dag een cultuuritem in het journaal. Lieven Vandenhaute heeft een vaste wekelijkse rubriek in Terzake, in De ochtend brengen we heel wat cultuurnieuws, er zitten veel gasten uit de culturele wereld bij Phara, in het late journaal brengen we vaak verslag uit van concerten en tentoonstellingen...'

Willems: 'Je moet ook niet alleen naar de nieuwsdienst kijken. Het hele aanbod van de VRT zit boordevol cultuur. Laat ons niet op een apothekersweegschaaltje afwegen of er wel genoeg migranten, vrouwen, cultuur of buitenland in het journaal zitten. Het gaat uiteindelijk over nieuws.'

'Terzake' is teruggekeerd naar langere gesprekken en reportages. In 'De ochtend' heeft de joligheid plaatsgemaakt voor vlotte ernst. Een nieuwe strategie?

Hoflack: 'Er is in de maatschappij een evolutie naar meer ernst en diepgang. Als openbare omroep moet je op die tijdgeest inspelen. Maar dat proces is al langer bezig. Vijf jaar geleden zijn we gestart met eigen onderzoeksjournalistiek in Panorama, twee jaar geleden zijn we met Phara begonnen, De keien van de Wetstraat loopt al drie seizoenen...'

Vrieleman: 'De nieuwsdienst is een grote en logge machine, maar wij willen sneller en beter inspelen op de behoeften van de kijkers en luisteraars. Daarom hebben we Terzake wat bijgestuurd. Maar je moet mensen en veranderingen ook een kans geven. De ochtend werd aanvankelijk tot op de grond afgebroken. Had ik geluisterd naar de criticasters, dan moesten we De ochtend al na een paar weken van antenne halen. We hebben die zware ingreep wat laten groeien bij de luisteraars, en daardoor is het programma opengebloeid tot wat het nu is.'

Die bijsturing naar een wat ernstigere en rustigere stijl, hoeveel heeft dat te maken met het opstappen van Siegfried Bracke als hoofdredacteur? De verbreding was toch zijn dada?

Hoflack: 'Ik denk over veel dingen hetzelfde als Siegfried. De verdieping die er nu is, zou nooit gelukt zijn zonder de verbreding waarmee we twee jaar geleden bij De ochtend zijn begonnen.'

Vrieleman: 'Het is ook een constant bijsturen. Over enkele jaren zeggen we waarschijnlijk dat het weer allemaal wat sneller en meer geformatteerd moet.'

Willems: 'Bij een vernieuwingsoperatie wil je een signaal geven en dan slaat de slinger vaak iets te ver door in een bepaalde richting. Maar na wat bijsturingen vind je de juiste koers.'

De VRT ligt niet meer onder vuur. Behalve wat gemopper over de overdaad aan Wetstraat-gekrakeel.

Hoflack: 'Ja, we doen veel te veel en niemand kan dat allemaal volgen: die kritiek is in de mode. Wel, ik kan alleen maar vaststellen dat er veel belangstelling is voor die programma's. De kijkcijfers stijgen zelfs. Niemand hoeft naar De keien van de Wetstraat te kijken. Maar een openbare omroep heeft een politiek praatprogramma nodig, waarin de gasten de tijd krijgen. Weet je dat er vorige week in de namiddag honderdduizend mensen naar Villa politica hebben gekeken?'

SP.A-senator John Crombez uitte deze week zware kritiek op de 'financiële televisie-predikant' Paul D'Hoore. Hij is dan wel geen VRT-journalist meer, maar als onafhankelijk financieel expert wel alomtegenwoordig in de VRT-nieuwsprogramma's. Is dat niet om moeilijkheden vragen?

Willems: 'Paul D'Hoore verstaat als weinig anderen de kunst om ingewikkelde financiële en economische gebeurtenissen op een simpele en bevattelijke manier uit te leggen. Hij heeft daardoor een enorme geloofwaardigheid opgebouwd. En ik denk niet dat je hem de voorbije jaren ook maar op één deontologische fout hebt kunnen betrappen.'

De Raad van State heeft de VRT op de vingers getikt over de uitsluiting van Vlaams Belang bij verkiezingsprogramma's. Betekent dat nu dat jullie de houding ten aanzien van die partij moeten aanpassen?

Hoflack: 'De uitspraak van de Raad van State heeft betrekking op de federale verkiezingen van 2007, waarbij we hebben gewerkt met zogenaamde kanseliersdebatten. De Raad van State zegt niet dat wij Vlaams Belang in alle programma's moeten uitnodigen. In het algemeen denk ik dat we zo kritisch mogelijk moeten zijn, ook tegenover Vlaams Belang.'

Gerolf Annemans en Marie-Rose Morel praten bij Phara niet alleen over politiek, maar keuvelen ook met Stany Crets en Frank Focketyn over theater en literatuur. Ideaal om je te profileren als keurig en normaal.

Hoflack: 'Ook daar moeten we ons aanpassen aan de evoluerende samenleving. Het Vlaams Belang van vandaag is niet meer precies hetzelfde als het Vlaams Blok van vijf jaar geleden. Ik heb er op zich geen probleem mee dat Gerolf Annemans bij Phara ook zijn licht mag laten schijnen over andere dingen.'

Zullen we jullie ook eens een pluim geven? Op bezoek in Guantanamo, de reportage over 'bloed'-antiek in Brussel. Dat is eerherstel voor de onderzoeksjournalistiek en de ambitieuze eigen reportages.

Hoflack: 'We zien het als onze opdracht om daar meer aandacht aan te besteden. We proberen dat nu één keer in de maand in Panorama, en ook in het journaal, Terzake en Koppen moet dat meer gebeuren. Maar onderzoeksjournalistiek is duur en tijdrovend.'

Vrieleman: 'Toch gaan we daar nog meer in investeren, want daarmee zet je de nieuwsdienst op de kaart.'

Misschien soms wat te gretig. Veel commentatoren vonden de undercoverreportage over de nazistische onthaalmoeder een twijfelgeval. Het leek alsof die vrouw er ingeluisd is.

Willems: 'Ik heb de indruk dat de montage eerlijk is gemaakt. Die kinderen werden opgevangen in een milieu met nazi-sympathieën. Daar plaats ik toch grote vraagtekens bij. En ook bij het feit dat Kind & Gezin niet sneller ingegrepen heeft.'

Vrieleman: 'Ik ben er zeker van dat Kind & Gezin zich momenteel aan het reorganiseren is om meer en betere controles te doen. Als je dat met zo'n reportage bereikt, dan is dat een belangrijke reportage.'

Hoflack: 'We moeten ook veel meer dan nu investeren in de vorming en opleiding van onze journalisten. We hebben de jongste jaren veel jong talent binnen gekregen. Maar het vergt tijd om een goede journalist te worden. Daarom moeten we die mensen meer begeleiden in storytelling en interviewtechnieken.'

Vrieleman: 'En hen aanmoedigen om zich te specialiseren. Om al de verschillende vakgebieden goed te kunnen coveren, heb je expertise nodig. Want met die gedegenheid willen wij als openbare omroep het verschil blijven maken.'

En dat terwijl de VRT fors moet besparen.

Willems: 'Er zal een inspanning gevraagd worden, zoveel is zeker, en de nieuwsdienst wil daar ook haar steentje toe bijdragen. Dat betekent dat bepaalde mensen die met pensioen gaan, niet worden vervangen.'

Vrieleman: 'Op een bepaald moment zullen er keuzes moeten worden gemaakt, maar daarbij zullen we altijd onze journalistieke opdracht voor ogen houden.'

Willems: De vraag is hoe diep je kan snijden vooraleer je de kwaliteit begint aan te tasten. Je kunt zo diep gaan dat het zelfs niet meer mogelijk wordt om Phara of Terzake te maken.'

Hoflack: 'Dan kom je in een gevaarlijke spiraal terecht. Een programma als Koppen trekt gemiddeld zo'n 200.000 kijkers die niet naar andere nieuwsprogramma's kijken. Het is belangrijk om ook die mensen te kunnen bereiken. Op een moment dat er zoveel informatie op de mensen afkomt, moet de VRT een betrouwbaar anker zijn.'