'Niets kon tegen Herman worden gebruikt'
INTERVIEW EVP-voorzitter Wilfried Martens — Achter de schermen heeft oud-premier Wilfried Martens zijn vroegere rivaal Herman Van Rompuy mee op de prestigieuze stoel van president geholpen.
Eigenlijk heeft Wilfried Martens de voorbije drie weken nooit echt getwijfeld aan de kansen van Van Rompuy. Alles zat goed. Eerder waren Etienne Davignon, Jean-Luc Dehaene en Guy Verhofstadt op een zuchtje van een Europese topfunctie gestrand, maar deze keer kon het niet misgaan.
Het is een vreemde speling van het lot dat Wilfried Martens Herman Van Rompuy een ferme duw in de rug heeft gegeven zodat deze laatste zijn politieke carrière kan beëindigen met een onverwacht hoogtepunt. Twee keer dan nog wel. Het was ook Martens die tijdens de kerstperiode vorig jaar zo inpraatte op Van Rompuy dat die uiteindelijk overstag ging en aanvaardde om premier te worden op een puinhoop. En zie, de man die Van Rompuy premier maakte, boorde ook al zijn Europese contacten aan om hem het premierschap te kunnen laten inruilen voor de baan van eerste Europeaan.
Martens en Van Rompuy zijn dan wel partijgenoten, dat het jarenlang niet echt boterde tussen de twee, is een understatement. De Kaïn en Abel-strijd in de oude CVP tussen Martens en Tindemans beleefde de nog jonge Van Rompuy vanuit het kamp-Tindemans. Het duurde vele jaren, tot 2003, voor de twee zich verzoenden.
Waarom is het nu wel gelukt en bij Jean-Luc Dehaene, toen die net geen commissievoorzitter werd, niet?
'In 1994 bestond het vetorecht van één lidstaat nog, nu niet meer. Nu had Gordon Brown geen steun voor de kandidatuur van Tony Blair en kon hij geen blokkeringsminderheid vormen tegen Herman.'
'Ook bij Verhofstadt, in 2004, was de situatie heel anders. Toen is zijn kandidatuur mislukt, niet zozeer om zijn persoon, maar omdat er ernstige fouten zijn gemaakt. Chirac en Schröder hadden al voor de verkiezingen van 2004 Verhofstadt naar voren geschoven als toekomstig voorzitter van de Europese Commissie. Terwijl de procedure bepaalt dat men rekening moest houden met de verkiezingsuitslag. Ik heb toen het standpunt verdedigd dat de grootste fractie, de Europese Volkspartij, het recht had om haar kandidaat voor te dragen, en Tony Blair heeft dat gesteund.'
U hebt Verhofstadt mee getorpedeerd?
'Dat was niet persoonlijk bedoeld. Chirac en Schröder hebben daar een grote vergissing begaan door hem te vroeg te lanceren. Bovendien heeft Verhofstadt pas de maandag ná de verkiezingen voor het eerst contact opgenomen met mij als EVP-voorzitter, dat was veel te laat. Ik had al met Angela Merkel en anderen uit de EVP afgesproken dat onze eerste keuze iemand van de EVP zou zijn.'
En nu?
'Een doorslaggevend element nu was het akkoord dat wij met de EVP gesloten hebben met de socialisten. Wij leveren de voorzitter, de socialisten de hoge vertegenwoordiger, dat was de afspraak. We hebben dat afgesproken met Rasmussen (de voorzitter van de PES, de Europese socialisten, red.). Blair moest geëvacueerd worden als kandidaat. De sterkste tegenstanders van Blair zaten in de PES, vergis u niet.'
'Van het moment dat Blairs kandidatuur geëvacueerd was, was het duidelijk dat het een Beneluxpremier zou worden.'
De Nederlandse premier Balkenende en zeker de Luxemburger Juncker hebben een pak meer Europese ervaring en uitstraling.
'Angela Merkel en Nicolas Sarkozy hebben zich zeer snel grote voorstanders van Herman Van Rompuy getoond. In een korte tijd heeft hij een uitstekende indruk nagelaten op het internationale forum. Al wil ik niet ontkennen dat hij het voordeel van het witte blad had. Er kon niets tegen hem worden gebruikt.'
Jean-Claude Juncker reageerde ontgoocheld.
'Dat kan ik me voorstellen, iemand met zo'n uitgesproken Europees profiel, met zo'n staat van dienst. Herman heeft Europees nog niet zo'n indrukwekkend parcours als Juncker gereden. Destijds moest men een zeer overtuigd Europeaan zijn, zoals Jacques Delors, om een topfunctie te kunnen ambiëren. Pas op, ik beweer niet dat Herman geen overtuigd Europeaan is, dat is hij wel, maar men kan geen standpunten van hem tegen hem gebruiken.'
De liberalen blijven met lege handen achter.
'Als de bevoegdheden in de Europese Commissie worden verdeeld, kunnen ze aanspraak maken op zware portefeuilles. Karel De Gucht komt in aanmerking voor een serieuze bevoegdheid. De liberale steun voor Barroso past daar ook in.'
Welke raad zou u Herman Van Rompuy geven?
'Hij heeft geen raad te krijgen. Hij kent perfect onze standpunten over Europa. Met de kwaliteiten waarover hij beschikt, zal hij zeker een heel belangrijke rol spelen. Hij is de geknipte man om een consensus over de EU in de Europese Raad van 27 te bereiken.'
U hebt het mogelijk gemaakt dat hij premier werd, en nu gaat hij weer weg.
'Hij was vorig jaar de enige mogelijkheid, zonder enige twijfel. Jean-Luc Dehaene wou alleen maar ad interim premier worden van een beperkte regering tot aan de regionale verkiezingen in juni. Dat zagen de coalitiepartners niet zitten. Alleen Herman kon die taak op zich nemen.'
'Ondertussen is er veel gebeurd. Yves Leterme is gezuiverd van elke mogelijke juridische blaam in de Fortis-zaak. Iedereen moet hem een tweede kans geven. Hij staat nog altijd voor zoveel kiezers.'
Twee weken geleden liet u daarover de deur nog op een kier en zei u dat er eventueel eerst iemand als Jean-Luc Dehaene zou kunnen komen tot 2011.
'Ik weet niet wat de wens van Yves Leterme zelf is. Het is evident dat iedereen nu naar hem kijkt, maar de problemen zijn wat ze zijn. Brussel-Halle-Vilvoorde en de staatshervorming, dat is uitermate moeilijk om daarover een compromis te vinden. Ook voor Herman Van Rompuy zou het een zeer groot probleem zijn geweest, laten we dat niet vergeten.'
U leefde jarenlang in onmin met Herman Van Rompuy. Hoe is dat veranderd?
'Herman heeft zelf het initiatief genomen tot een verzoening, in 2003. Als ik zie wat de gevolgen nu zijn van mijn beslissing als koninklijk verkenner om hem te overtuigen premier te worden... Hij is in enkele maand tijd uitgegroeid tot een Europese kandidaat die door iedereen gedragen werd. Je ziet hoe het in politiek altijd mogelijk is om een nieuwe start te nemen.'