Op dit moment zijn de makers van Tempo of a restless soul, de langverwachte documentaire over het fenomeen Tom Barman, nog koortsachtig bezig met de afwerking van hun film, maar over minder dan een week gaat hij in première op het filmfestival van Gent.

Een goed jaar geleden reisden we zelf een tijdlang mee in het zog van de regisseur en de cameraman en een aantal scènes — die niet allemaal de director's cut overleefden — staan nog steeds in ons geheugen gegrift.

Scène 1. Antwerpen

Tom Barman zit te eten, thuis, bij mama. Met smaak, maar toch enigszins gehaast, werkt hij zich door patatjes, groenten en gebraad, terwijl hij en zijn moeder het uitverkochte concert van de volgende dag bespreken.

Barman: ‘Neen ma, ge moet kiezen: in de zaal kijken, of vanuit de backstage. Er is geen frontstage, morgen.'

Mama Barman: ‘En een tafeltje op het podium of zo, kan dat dan niet?'

Barman: ‘Verslikt zich in een hap en proest het uit. Nèje, da gaat ook niet, ma, op het podium? In zo'n zaal?'

Mama Barman: ‘Welke zaal is het misschien?'

Barman: ‘Vorst Nationaal, ma.'

Mama Barman (ontzet): ‘Vorst?! Och zo ne slechte akoestiek!'

(Barman proest het opnieuw uit.)

Tom Barman is niet de enige ster die schittert in de film. Zijn moeder speelt een meer dan opvallende rol. Hun omgang is speels, er hangt elektriciteit in de lucht. Er wordt geslagen en gezalfd. Ten huize Barman worden de dingen rechtuit gezegd.

Tijdens de opnames was het mooi om te zien hoe ook mama Barman al snel als vanzelfsprekend omging met de aandacht en de in haar zog meereizende cameraploeg. Moeder en zoon komen allebei het best tot hun recht voor een publiek. En dat is ook de regisseur Manu Riche en cameraman Renaat Lambeets niet ontgaan.

Riche: ‘Ik heb zeker niet gefocust op de relatie tussen Tom en zijn mama. De film gaat niet alleen daarover. Net zomin als ik er een rock-'n-rollfilm, een tourfilm of een concertfilm van wou maken. Maar de gelijkenissen tussen beiden zijn treffend. Toms mama eist vanzelf aandacht op in de film, door haar verschijning, haar aristocratische glamour. Ze vormen een soort van duo. Ze zijn beurtelings aangever en afwerker voor elkaar, en ze voeren — soms onbewust — een soort van spektakel op. Er gaat van de moeder soms eenzelfde dominantie uit als van de zoon. En door hun beider hunker naar aandacht schemert wel eens eenzaamheid…'

Lambeets: ‘Ze nemen ook geen blad voor de mond. Ook Tom en zijn zussen kunnen trouwens stevig met elkaar in de clinch gaan. Dat was bijvoorbeeld in St-Petersburg het geval. Tom is een toch een beetje de pater familias, de man in huis, die zich verantwoordelijk voelt en zich niet geneert om zijn — veel oudere — zussen een preek te geven of zo…'

Scène 2. Sint-Peterburg

De lange dagen en nachten, de verveling, het eindeloze wachten op taxi's, op soundchecks, vliegtuigen en interviewsessies, de spanning voor het concert, de ontspanning erna... Alles wat toeren hemels én hels maakt, hebben de makers nu ook zelf ondervonden.

Vlak voor het concert in de Platforma-club Sint-Petersburg dringt Manu Riche aan om het gevraagde kader te krijgen van Lambeets. Die is moe, wil van geen wijken weten en antwoordt bits: ‘Ik deed dit al tientallenkeren; ik zal wel weten hoe ik mijn camera moet opstellen, zeker?'.

Waarop Riche droogjes antwoordt: ‘Er is geen reden waarom je ook na tientallenkeren niet nog iets zou kunnen bijleren'.

De film is, net zoals de muziek van dEUS, het resultaat van een clash tussen persoonlijkheden. Lambeets en Riche zijn allebei gedreven en onvermoeibare filmmakers. De ene is een compagnon van vele oorlogen van Barman en bekijkt die ook door zijn lens vaak als een vriend. De andere, Riche, hunkert dan weer naar een drogere, meer observerende stijl.

Lambeets: ‘Dat is een atypische situatie, hoor. Ik leer nog alle dagen bij. Dat is net mijn credo, ik voel me nooit boven suggesties verheven'.

Riche: ‘Maar natuurlijk is er wel eens discussie… Renaat is co-auteur van de film. Hij was ook al jaren de beeldarchivaris van Tom en van de band. Je voelt inderdaad Renaats vriendschap voor Tom in de manier waarop hij zijn onderwerp benadert. Ik hield het liever wat afstandelijker. Maar het is moeilijk om niét meegezogen te worden in de kolk van energie die Tom is…'

Lambeets: ‘Ja, we gaan een eind terug, Tom en ik. Al vanaf de eerste plaat, toen ik de clip draaide voor “Via”. Sindsdien heb ik al hun clips gemaakt, en toen ik bij ‘The ideal crash' beelden gebruikte die ik tijdens tournees en op repetities en zo had gedraaid, kreeg ik het gevoel dat we met soortgelijk materiaal een geweldige film konden maken'.

Scène 3. Sint-Petersburg

Die namiddag was de sfeer gespannen tijdens de soundcheck. Vooral het afstellen van de drums zorgde voor nogal wat problemen. Maar met het concert pakt dEUS de zaal moeiteloos in. Achteraf is de sfeer vrij uitgelaten.

Dat verandert als Barman een gitaarroadie de mantel uitveegt omwille van een in zijn ogen en oren slecht afgestelde gitaar. Wat begon als een sneer, ontaardt na enig aarzelend weerwerk van de roadie in een bijna-theatrale publieke reprimande.

Fans, journalisten en crew worden er stil en ongemakkelijk bij. Er wordt heen en weer geschuifeld en een paar mensen glippen zelfs stilletjes weg uit de backstageruimte. De rust keert weer als de roadie ootmoedig mea culpa slaat.

Riche: ‘Dat is een vrij harde scène, ja. Maar ze moest erin. Is de kwaadheid van Tom helemaal authentiek? Of bespeelt hij onbewust de camera om zijn perfectionistische, veeleisende kant in de verf te zetten? Je weet het niet meteen. Ik denk dat het een spontane uitbarsting was mét een onbewust showelement omdat Tom op dat moment nu eenmaal een podium had.'

‘Tom leeft al zowat heel zijn volwassen leven in de spotlights en het reageren op een publiek is een natuurlijke reflex geworden. Dat betekent niet dat zijn reacties geveinsd zijn. Tom is zeer uitgesproken. Hij charmeert, ontroert en begeestert. Toch laat hij zelden het achterste van zijn tong zien.'

Scène 4. Parijs

L'Olympia. dEUS heeft net een allesverpletterende raid uitgevoerd op de uitverkochte muziektempel. Tweeduizend vijfhonderd man, op dat ogenblik (in 2006) het grootste ‘eigen' publiek waar dEUS ooit voor speelde. Na de bisronde stormt Barman van het podium en onderweg naar de backstage komt hij de fotograaf Charlie de Keersmaecker tegen.

‘Komaan, Charlie, ge moet mij niet fotograferen!! Fotografeer het publiek! Dat is hier een fucking Bon Jovi-moment!', roept hij.

Riche: ‘Tom heeft de reputatie een controlefreak te zijn, maar ik vond dat goed meevallen. Deze film is het werk van Renaat en mij. En Tom is een gentleman op dat vlak. Hij heeft zich niet gemoeid. Of toch heel hard geprobeerd dat niet te doen… (Lacht)'

Lambeets: “Tom heeft nog niks van de beelden gezien. We gaan straks iets eten en ik durf wedden dat hij me hier komt ophalen om eens te kunnen piepen…'

Scène 5. Antwerpen

Vanuit de backstage slaat Barman bewonderend Wannes Van de Velde gade tijdens de 01/10-concerten. Even daarvoor stond hij in de toiletten nog te praten met een paar journalisten van Le Soir, over de organisatie van de concertreeks en over Vlaams Belang, dat nog druk had proberen uit te oefenen op een paar Vlaamse artiesten.

Lambeets: ‘Voor mij is dit de mooiste scène van de film. Heel het verhaal rond 01/10, trouwens. Het oversteeg Tom, het oversteeg de groep, het oversteeg Antwerpen. Je krijgt hier de meest gedreven Barman te zien, die zich ongebreideld engageert. Tom werkte toen ook voor de eerste keer samen met een pak andere mensen en organisaties tegelijk.'

‘De manier waarop hij de redactie van Le Soir toesprak; in hun kantoren, alsof hij nooit iets anders had gedaan, dat was heel mooi. Het is ook een eerbetoon aan Christian (Pierre, de manager van Barman en dEUS, red.), die een titanenwerk had verricht. Christian is het onzichtbare zesde dEUS-lid, een man die bijna altijd achter de schermen werkt. Dit was zijn magnum opus.'

Scène 6. Antwerpen

Barman, net van de tourbus gestapt in de buurt van het Centraal Station, stapt gehuld in een lange jas de koude Antwerpse nacht in, zijn handbagage op wieltjes voorttrekkend, richting ‘thuis'.

Riche: ‘Er is geen opsmuk in deze film. Je ziet de dingen zoals ze zijn. Toms meest typerende kenmerk is misschien wel zijn rusteloze ziel. Ze waren toen net terug uit de Verenigde Staten, geloof ik. Dat was vermoeiend. Stilvallen lijkt voor Tom soms het ergste lot, maar in deze beelden lijkt hij nood te hebben aan een moment van rust'.

Lambeets: ‘Zijn rusteloosheid is soms echt niet te doen. Dan gaat hij “een weekje rusten” en een paar dagen later staat hij hier alweer aan mijn deur.'

‘Tempo of a restless soul' (tot vorige week was de werktitel nog ‘Portrait of a young man') is te zien op het filmfestival van Gent: 14/10, 20.15u, Vooruit; 16/10, 17.30u, Kinepolis.

www.filmfestival.be