Voor Luc Cortebeeck is de zomervakantie kort geweest. De slechte gang van zaken in de economie en op de arbeidsmarkt spookt door zijn hoofd. Genieten van het warme Belgische weer was er in de afgelopen dagen dan ook niet bij. 'Ik ben geen pessimist, maar je moet de realiteit onder ogen durven te zien: het is nog niet gedaan.'

Waar staan we met de crisis? Is er al licht te zien aan het einde van de tunnel?

'Ik blijf sceptisch. Mensen als Trichet van de Europese Centrale Bank spreken toch met de handrem op als ze het hebben over het einde van de vrije val. Akkoord, er is herstel voor de financiële markten, de banken en de beurzen. Daar lijkt het zwaarste leed geleden. Maar die vaststelling doet de overcapaciteit in de productie-industrie niet meteen verdwijnen.'

'Ik heb deze zomer een reeks bedrijven in Vlaanderen bezocht en heb er angstig lege productiehallen gezien. Uit gesprekken met zowel directeurs als arbeiders in die bedrijven en, vooral, uit de signalen die we zelf in onze vakbondsorganisatie vanuit de sectoren binnenkrijgen, vanwege de delegees en de secretarissen op het terrein, zeg ik: het is nog niet gedaan. Ik ben geen pessimist, maar je moet de realiteit onder ogen durven te zien.'

Een vakbondsleider als uzelf kijkt wellicht vooral naar de arbeidsmarkt en naar de evolutie van werkgelegenheid en werkloosheid. Op dat vlak valt er nog niet veel herstel te merken.

'Vooral de cijfers over de jongerenwerkloosheid zijn desastreus. Dit jaar is het aantal jonge werklozen in Vlaanderen met 40 procent gestegen. In die cijfers is de groep schoolverlaters van deze zomer nog niet eens inbegrepen. We zitten voor die groep, de jongeren, echt niet ver meer af van de verschrikkelijke werkloosheidsjaren van eind jaren zeventig, begin jaren tachtig.'

'Idem voor de tijdelijke werklozen. Dat zijn er nu 106.000 meer dan vorig jaar. In het eerste halfjaar was een arbeider op de vijf, (herhaalt nadrukkelijk) één op de vijf, een tijdlang werkloos. Onze eigen ACV-cijfers over het aangekondigde banenverlies zijn voor dit jaar al opgelopen tot 20.750. Waarbij het cijfer voor de maand juli, 5.060 afdankingen, hoger lag dan in de voorgaande maanden. Neen, de crisis op de arbeidsmarkt is zeker nog niet gedaan. Na september-oktober weten we meer, maar ik vrees dat er meer jobs verloren zullen gaan dan de voorspelde 200.000.'

'Bovendien mogen we de lessen uit het verleden niet vergeten. Na de grote oliecrisis in de jaren 70 en het massale verlies van jobs in de industrie heeft het 25 tot 30 jaar geduurd om opnieuw hetzelfde werkgelegenheidspeil te bekomen van 1970. Pas in 2000 waren er opnieuw evenveel werknemers aan de slag (uitgedrukt in voltijdse eenheden). We hebben dus een hele lange tijd nodig gehad om de crash van de industrie op te vangen met nieuwe jobs in de dienstensectoren. Ook nu zal het herstel heel lang duren.'

Herleven we die rampzalige jaren 70 echt helemaal opnieuw?

'Niet helemaal, nee. De impact van de industriële werkgelegenheid was toen groter dan nu. Nu zijn er hele groepen werknemers die helemaal niks voelen van de crisis. Die een relatief grote jobzekerheid hebben en die hun koopkracht dankzij de index hebben weten te behouden. Het gaat vooral om bedienden. En vooral, maar niet uitsluitend, om werknemers in de minder of niet-conjunctuurgevoelige sectoren, zoals de gezondheidszorg.'

'Dat zorgt voor een bijzonder pijnlijke dualiteit op de arbeidsmarkt. Want er zijn wel degelijk veel werknemers die zich deze zomer geen buitenlandse reis konden veroorloven. Terwijl dat voor anderen helemaal geen probleem was.'

'Het is toch geen toeval dat de overheid bij jongeren opnieuw te boek staat als een aantrekkelijke werkgever. Het loon is er niet fantastisch, maar de jobzekerheid maakt veel goed.'

Ogenschijnlijk is er weinig sociale onrust?

'Ondanks de vele herstructureringen en collectieve afdankingen zijn er weinig stakingen. Maar die relatieve rust is maar schijn. Er leeft heel veel ongerustheid en onzekerheid bij de werknemers. Ze zijn bang met vakantie gegaan. Met een gevoelen van machteloosheid. Zoals de arbeiders van Nyrstar, die al maanden werkloos zijn en die nog maanden moeten wachten vooraleer hun fabriek in Balen weer gaat heropstarten.'

Klopt het dat bedrijven gebruik hebben gemaakt van de crisis om herstructureringen door te voeren? U heeft dat verwijt vorig najaar uitgesproken, waarop het prompt door de werkgevers werd ontkend.

'De waarheid is niet wit en niet zwart. Ja, er zijn bedrijven, heel grote bedrijven vaak, multinationals, die geprofiteerd hebben van de crisis om volk af te danken. Maar er zijn ook bedrijven die er alles aan hebben gedaan en doen om hun werknemers aan boord te houden.'

'Uit de nieuwe crisismaatregelen van de regering-Van Rompuy komt een gelijkaardig beeld naar voor. Tot nog toe zijn er ongeveer 300 aanvragen binnen van bedrijven die een beroep willen doen op de crisisvariant van tijdskrediet of op de tijdelijke schorsing van de arbeidsovereenkomst (zoals het systeem van tijdelijke werkloosheid voor bedienden officieel heet, red.). Is 300 veel? Of juist niet? Het zijn er alleszins geen duizenden. Uit de dossiers blijkt dat het vooral om kmo's gaat, afkomstig uit dienstensectoren als de publiciteit of toerisme. Er zitten geen of bijna geen grote bedrijven bij, terwijl die toch heel hard hebben geroepen op de invoering van tijdelijke werkloosheid voor bedienden. Ik heb daar geen verklaring voor. Ik stel het wel vast.'

Die crisismaatregelen waren toch nodig?

'Ja. En ik ben zeer tevreden dat de regering uiteindelijk het dossier van de tijdelijke werkloosheid heeft opgelost, al is de procedure weer veel te complex gemaakt. Ik had graag gezien dat de sociale partners er zelf waren uitgeraakt. Maar dat bleek niet mogelijk. Ik blijf evenwel de koppeling verdedigen die we hebben gemaakt met het grote dossier van arbeiders/bedienden.'

Is de harmonisering van de statuten van arbeiders en bedienden door het vakbondsverzet tegen tijdelijke werkloosheid niet opnieuw op de lange baan geschoven?

'Ik zeg heel duidelijk: het onderscheid tussen arbeiders en bedienden is onhoudbaar geworden. De harmonisering moet er komen. Het verschil in statuut maakt de lopende onderhandelingen bij collectieve afdankingen heel erg ingewikkeld. Daarover kunnen onze secretarissen getuigen. Het ACV is vragende partij voor en trekker van het debat. Maar dan moet iedereen mee het bad in. En moeten de werkgevers verder kijken dan de kostprijs van de operatie.'

'De crisis mag geen alibi zijn om dit najaar geen principes voor die harmonisering uit te tekenen. De uitvoering kan later volgen. Maar onder het mom van crisis alles weer uitstellen, is verkeerd. Dit moet opgelost zijn voor de Belgische economie hersteld is van de crisis. De nieuwe economie vergt een nieuw type werknemers.'

Zo'n debat zal niet gemakkelijk verlopen. Zelfs over de aanpak van de crisis staan de sociale partners niet op dezelfde lijn.

'We gaan er in ieder geval niet komen door simplistische boodschappen de wereld in te sturen. We gaan er niet geraken met het optrekken van de pensioenleeftijd tot 67 jaar, door te snoeien in het ambtenarenkorps, door een loonstop, door het loslaten van de koppeling tussen index en lonen of door een verlaging van de werkloosheidsuitkeringen.'

'We gaan er zeker ook niet uit geraken vanuit Vlaanderen of België alleen. Vergeet het dat wij de zaak gaan oplossen. Ik ben er rotsvast van overtuigd dat alleen een wereldwijde aanpak soelaas kan bieden.'

'(zucht) Maar niemand is in die boodschap geïnteresseerd. De mondiale hefbomen blijven veel te veel op het achterplan. De afspraken die op de G20 zijn gemaakt in Londen, eind maart - over meer regulering van de financiële markten, over investeringen in herstelplannen en werkgelegenheid - zijn nochtans geen ver-van-ons-bed-show. Hopelijk worden die mooie principes dit najaar op de G20 in Pittsburg ook geconcretiseerd. Neem de Europese Unie. De EU moet toch het geld dat bij een deel van de bevolking aanwezig is, kunnen mobiliseren. Maar het ontbreekt aan grote Europese investeringsprojecten en, vooral, aan politieke wil. Die projecten zijn nochtans nodig om de Europese economie te vernieuwen, door innovatie, en te vergroenen.'

'Helaas steekt het protectionisme overal de kop op. En de dereguleringslobby roept steeds luider dat de crisis bijna voorbij is en dat we weer kunnen overgaan tot de orde van de dag. Maar dat zou pas een kapitale fout zijn.'

Opel is een testcase voor zo'n grensoverschrijdende aanpak. Of juist een bewijs voor het gebrek daaraan.

'Iedereen ziet en beseft dat het dossier-Opel veel meer is dan een economisch dossier. Dit gaat over politiek en dus ook over macht. (zucht diep) Het is niet eenvoudig, hoor. Zou de Belgische of Vlaamse regering het anders doen dan de Duitse wanneer wij zoveel eigen Opel-fabrieken te beschermen zouden hebben?'

Doet Vlaanderen genoeg om Opel Antwerpen te redden?

'De Vlaamse regering doet wat ze kan. Geen kwaad daarover. Maar toch.... Eigenlijk betalen we in Vlaanderen, nu met Opel, een beetje de prijs voor jarenlang opgebouwd en zelfs gekoesterd politiek isolement, als gevolg van ons opsluitingsbeleid. Alle focus in het Vlaamse beleid ligt al jaren op de basiswaarde “alles zelf op te lossen,, “alles alleen te doen,. Nu blijkt, in het geval van Opel, hoe beperkt de mogelijkheden van zo'n aanpak zijn. Weet u, de perceptie over ons land in het buitenland is echt niet goed. Nog altijd moet ik vragen beantwoorden over de maandenlange regeringscrisis die we gehad hebben.'

'Opel Antwerpen kan economisch echt wel goede troeven voorleggen. Maar dat volstaat helaas niet. Ach, we dachten enkele jaren geleden ook dat het met Ford Genk gedaan was. Dat is ook niet gebeurd.'

Geen protectionisme, geen vrije baan voor de bankiers. Wat moet er dan wel gebeuren aan herstelbeleid?

'We moeten er echt alles op alles zetten om de jongeren een job te bezorgen. We lopen het risico een verloren generatie te creëren. Dat mag niet gebeuren. Die jongeren moeten aan de slag geraken.'

Hoe doe je dat als er niet voldoende jobs zijn? Toch niet met speciale tewerkstellingsprogramma's zoals vroeger?

'Dat mogen we niet uitsluiten. Regering en sociale partners moeten op een werkgelegenheidsconferentie alle beleidsinstrumenten tegen het licht houden. De VDAB werkt goed. Maar misschien moeten we de klemtonen verleggen in de werking en begeleiding van jonge werklozen? De werkgevers zwaaien altijd met x-duizend openstaande vacatures. Maar er wordt onvoldoende geïnvesteerd in opleiding. Hier moet een tandje worden bijgestoken. Iedereen weet dat er heel wat werk is om het scholingspeil van de allochtonen te versterken.'

Gaat meer jongeren aan het werk helpen niet ten koste gaan, opnieuw, van de 50-plussers?

'Mijn prioriteit voor jongeren houdt niet in dat we de oudere werknemers weer allemaal vroeger moeten laten stoppen met werken. Het generatiepact is er en moet uitgevoerd worden. De instroom van nieuwe bruggepensioneerden ligt trouwens nu 20 procent lager dan voor het generatiepact. Maar daarom moet het VBO nog niet beginnen over een tweede pact of over het verhogen van de pensioenleeftijd. Dat is onaanvaardbaar.'

Gaat onze sociale zekerheid deze crisis ongeschonden doorkomen? Gaan we al die uitkeringen en diensten kunnen blijven betalen?

'Eerst dit: het sociaal vangnet in België heeft de impact van de crisis helpen opvangen. Een afbouw of ontmanteling ervan is dus onbespreekbaar. Integendeel, RVA-baas Karel Baeck heeft groot gelijk wanneer hij er in uw krant voor pleit dat de uitkeringen omhoog moeten. Niet alleen voor de werklozen, maar ook voor de gepensioneerden en invaliden. Als ik in sommige kabinetten ballonnetjes hoor opgaan om in de komende jaren toch maar best geen welvaartsaanpassing van de uitkeringen door te voeren, zogezegd omdat er geen welvaartstijging is, word ik heel erg boos. Dat kan niet. Het optrekken van de uitkeringen is niets minder dan een inhaalbeweging nadat er dertig jaar niets is gedaan. Ik ben heel duidelijk: die oefening mag en zal nu niet stilvallen.'

Nogmaals, waar gaan we het geld halen?

'Nu wild gaan besparen op de sociale zekerheid om het overheidsbudget te redden, is geen goed idee. Want het diepste van de crisis moet nog komen en een onmiddellijk streng besparingsbeleid zou die enkel versterken. Het overheidsbudget moet op peil worden gebracht. Resoluut, ja, maar niet overhaast. Daarom is een budgettair meerjarenprogramma van groot belang.'

'Ik verwacht meer heil van een bijkomende financiering. Een grondig debat over de hoogte van de sociale bijdragen wordt onvermijdelijk. En waarom kan er geen extra geld naar de sociale zekerheid gaan door andere maatregelen af te bouwen, zoals de fiscale steun aan de derde pensioenpijler?'

Het pensioensparen aanpakken? Dat zal niet op applaus worden onthaald, ook niet door uw achterban.

'Niet iedereen gaat dit graag horen, neen. Idem met de fiscale aftrek voor dienstencheques. Is dat nog in dezelfde mate nodig? Het is van groot belang dat we de progressiviteit in de belastingen opnieuw gaan herstellen. Dat principe is in de voorbije jaren stelselmatig afgebouwd. Terwijl het toch vanzelfsprekend is dat de sterkste schouders de grootste lasten moeten dragen, dus ook bij de terugbetaling van de kosten van de crisis. Daarom is het ACV gewonnen voor hogere belastingen op kapitaal en vermogens.'

Gaat u steun vinden bij politici en burgers voor dit discours?

'Voor beleidsmakers is belastingen verhogen of invoeren niet gemakkelijk, neen. Maar wie dat debat niet aandurft, ontkent de strategische uitdagingen en maatschappelijke keuzes waarvoor we staan. Het is toch niet denkbaar dat degenen die de crisis nu niet voelen er nadien alleen maar beter van worden, en dat wie nu al getroffen wordt er achteraf nog slechter van wordt. Als vakbondsman verdedig ik de principes van herverdeling en solidariteit. Dat zal voor sommigen even slikken zijn. Dit pleidooi is tegendraads. Maar juist daarom moeten wij, als vakbond, dit durven te zeggen en onze nek uitsteken.'