Tegen verandering
Het Van Dale Woordenboek heeft beloofd dat het in de toekomst niet langer zal veinzen dat (Noord-)Nederlandse varianten van Nederlandse woorden superieur zijn aan de Vlaamse. In Nederland zeggen ze 'academisch jaar', in Vlaanderen 'academiejaar'. Als dat verschil nu eenmaal zo is gegroeid, moet ook het woordenboek dat maar respecteren. Feiten zijn feiten.
Er is me vorige week nog een andere variant opgevallen. De Vlaamse 'hoofddoek' is in Nederland altijd een 'hoofddoekje', met een diminutief. Klinkt sympathiek, dat verkleinwoordje. Hoe anders dan de redeneringen die er doorgaans rond te beluisteren vallen.
Omdat het in Nederland nu eenmaal tot de gangbare terminologie behoort, moet zelfs de rechts-populistische politicus Geert Wilders het over 'een hoofddoekje' hebben, dus ook wanneer hij het lapje textiel wil verketteren. Misschien is het daarom dat zijn volgelingen van de weeromstuit wel eens uitpakken met het erg beledigend klinkende synoniem 'kopvod'.
Wilders bedacht vorige week een belasting op hoofddoeken. Omdat hij met die 'kopvoddentaks' het dragen van de hoofddoek wil ontmoedigen. Of er de draagsters ervan mee kan straffen. Of hen zo niet meer wil laten opvallen in het straatbeeld.
Maar eigenlijk pakte Wilders er alleen mee uit om zijn anti-islamistische propaganda te dienen. Want zo'n belasting slaat nergens op, noch ethisch, noch belastingtechnisch. Wilders kon er zich wel mee profileren als stoer en ondernemend. De regering kon daar niets anders tegenover stellen dan de zucht dat het fiscaal niet te organiseren was. Daar was niets opzienbarends aan. Betekenisvol was wel dat Wilders het voorstel deed tijdens het begrotingsdebat in de Tweede Kamer, waarin de centrale gedachte die van de verandering was. Het woord kwam om de haverklap terug: verandering, en hoe erg dat was.
De mensen, aldus Wilders, herkennen 'hun' Nederland niet meer en voelen er zich daarom niet meer in thuis. Zoals de straten onherkenbaar veranderd lijken omdat je nu overal hoofddoekjes ziet en vroeger niet. Niet dat dit echt klopt. Maar vroeger hoorden de hoofddoekjes of desnoods het kapje van het Zeeuws Meisje bij een andere, meer vertrouwde leefwereld.
Nederland en België en de hele wereld zijn inderdaad ingrijpend veranderd. De straten liggen er inderdaad anders bij dan een halve eeuw geleden. Er zijn H&M's bijgekomen en verkeersdrempels en bankautomaten en hoofddoeken die niet langer worden gedragen door devote christelijke vrouwen maar door donkerder gekleurde moslima's.
De wereld is veranderd, omdat alles en iedereen steeds meer onderling verweven is geraakt door de globalisering. Zoals we nu ook ons vertrouwde peertje moeten inruilen voor een spaarlamp om te helpen voorkomen dat Blankenberge en Bangladesh door het water zouden worden verzwolgen. Alles hangt met alles samen.
Bij Opel Antwerpen weten ze van die globalisering alles af. Vroeger konden ontevreden arbeiders hun gram halen door, desnoods met een kasseisteen in de hand, te gaan protesteren bij een fabrieksbaas die enkele kilometer verderop in een kasteel verblijf hield. Het lot van de Antwerpse Opel-werknemers hangt vandaag echter niet af van een kasteelheertje in Boechout, maar van lui die in Duitsland wonen (de Opel Treuhand), in de VS (GM), in Oostenrijk en Canada (Magna) en in Moskou (de Sberbank). Ga daar maar eens overal een raam uitgooien.
Verandering roept onmacht en frustratie op, omdat het altijd moeilijk is om weer greep te krijgen op een wereld die veranderd is. Verandering is een feit dat misschien kan worden betreurd, maar daarmee is de verandering zelf niet ongedaan gemaakt. Nostalgie koesteren naar de tijd van voor de verandering helpt helaas al evenmin, toch niet in de feiten.
En het is moeilijk om tegen de feiten in te gaan. Hetzelfde geldt voor de multiculturele wereld. Ook die is niet noodzakelijk een ideaal, maar wel een feit, ook in Vlaanderen. Het is mogelijk om daar de ogen voor te sluiten, om bijvoorbeeld de hoofddoek naar de privésfeer terug te dringen, om de draagsters ervan uit het straatbeeld weg te gummen, maar daarmee zijn ze nog niet echt weg.
Als daar wat aan te doen valt, zal dat in de context van de nieuwe, veranderde wereld moeten gebeuren, niet door mensen wijs te maken dat de wereld terug kan naar vroeger. Alvast Van Dale heeft dat begrepen, omdat zelfs een woordenboek niet om de feiten heen kan.
Marc Reynebeau is redacteur van deze krant. Zijn column verschijnt elke week op woensdag.